KONTR-o-WERSJA

2011-04-11T12:36:00.000-07:00

„Być Łemkiem w Polsce dziś? ”

to tytuł debaty z udziałem Wojewody Małopolskiego Stanisława Kracika, europosłanki Róży Thun, dr Tomasza Wichierkiewicza oraz przedstawicieli społeczności łemkowskiej w Polsce: Sławomira Chomiaka oraz dr Oleny Duć-Fajfer, która odbyła się 1 kwietnia 2011 roku w Krakowie.

Moderatorem dyskusji był dr Artur Paszko. Każdy z rozmówców miał 7 minut na swój głos w debacie „Być Łemkiem w Polsce dziś?”.

7 minut

Helena Duć-Fajfer. Postać szczególna dla wszystkich Łemków – reprezentantka Łemków w Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych, sekretarz naukowy Komisji Wschodnioeuropejskiej Polskiej Akademii Umiejętności, Vice-Prezes Zarządu Głównego Stowarzyszenia Łemków, Zastępca Przewodniczącego Stowarzyszenia „Ruska Bursa” w Gorlicach, członek Zarządu World Academy of Rusyn Culture. Pani Helena jest też twórczynią kierunku filologia łemkowska na Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie i redaktorem naczelnym „Rocznika Ruskiej Bursy”.

Łemkowie czują się wschodnimi Słowianami, nazwa Rusini, czy Rusnacy jak sami siebie nazywamy, pokazuje to przywiązanie do dziedzictwa wschodniosłowiańskiego. Język łemkowski jest to klasyczny język pogranicza. Widzimy fonetyczny wpływ języków zachodnich Słowian, natomiast jeśli chodzi o strukturę gramatyczną jest wschodniosłowiańska. Na to wpływała oczywiście najważniejsza instytucja przez wiele wieków, instytucja kształtująca w ogóle kulturę łemkowską, czyli Cerkiew. Łemkowie przynależeli do chrześcijaństwa wschodniego, więc zarówno cyrylica w zapisie graficznym, jak i inne symbole kulturowe, mocno powiązane są z prawosławiem. Wyznaczniki współczesnej tożsamości łemkowskiej są klasyczne dla etniczności. Dzięki stosunkowo wcześnie ukształtowanej warstwie inteligenckiej, Łemkowie zaczęli formować swą etniczność (jako konstrukt pióra elit, głównie duchownych), w podobnym okresie jak i inne młode narody w naszej części Europy. Władający piórem wyznaczyli granice rodzimego terytorium, podnieśli rangę języka ludowego Łemków, rozbudowali koncepcje etnogenetyczne, wyznaczyli ciągłość dziejową, stworzyli panteon wzorotwórczych postaci. Po I wojnie światowej, zgodnie z hasłem Woodrowa Willsona o prawie narodów do samostanowienia, stworzyli własną republikę – Ruską Narodową Republikę Łemków, której celem było połączenie Rusinów Karpackich w jednym autonomicznym organizmie politycznym, najchętniej w składzie Czechosłowacji. Aspiracje łemkowskie, w szczególnie nasilony sposób w okresie międzywojennym, spotykały się z negacją ze strony narodowego ruchu ukraińskiego, który Łemkowszczyznę wpisywał w swój obszar narodowy. Sukcesem elit łemkowskich było osiągnięcie w latach 30-tych ubiegłego wieku sporego zakresu praw rozwijających i ochraniajacych rodzimą kulturę i tożsamość. Najistotniejsze z nich, to nauczanie w języku łemkowskim w szkołach na Łemkowszczyźnie, powołanie własnej organizacji Łemko-Sojuzu, wydawanie łemkowskojęzycznych czasopism i książek (pierwszy łemkowskojęzyczny periodyk wydawany był w latach 1911-1914), uniezależnienie się od działań ukrainizacyjnych prowadzonych przez Cerkiew greckokatolicką, poprzez utworzenie niezależnej Apostolskiej Administracji Łemkowszczyzny.

Proces emancypacyjny przerwał wybuch II wojny światowej, a potem wysiedlenia na Ukrainę i operacja „Wisła”. Wysiedlenia zdeterminowały powojenny byt Łemków, którzy stali się społecznością diasporyjną, silnie jednak kultywującą symboliczne wyznaczniki tożsamościowe, w tym też rodzime terytorium. Okres PRL-u nie sprzyjał rozwojowi kultury łemkowskiej. Wpisani w ramy mniejszości ukraińskiej, mieli prawie całkowicie ograniczony zakres kultywowania rodzimych wyznaczników etniczności. Po roku 1989, a zwłaszcza z chwilą oficjalnego uznania etnicznej tożsamości Łemków (ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych z 2005 r.), społeczność ta, rozbita na co najmniej 3 środowiska (zamieszkujące ziemie ojczyste, żyjące na ziemiach poniemieckich i mieszkające na Ukrainie), próbuje aktywować różne obszary rozwojowe kultury i chronić tożsamość etniczną, wykorzystując zakres praw przynależnym mniejszościom w Polsce. Wiele z tych praw jednakże nie jest im dostępnych ze względu na małą liczebność, rozproszenie i brak przekładalności wielu zapisów ustawowych na praktykę dnia codzienngo i rzeczywistą realizację przez organy państwowe i samorządowe. Stopień asymilacji społeczności łemkowskiej wykazany został w Spisie Powszechnym z 2002 r., kiedy to tylko 1/10 z szacunkowej liczby Łemków w Polsce zdeklarowała swą łemkowską tożsamość etniczną.

7 minut

dr Tomasz Wichierkiewicz – językoznawca, Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu

„Ja przygotowałem prezentację. Jestem z Poznania” – tak w żartobliwym tonie zaczęło się 7 minut na głos dr Tomasza Wichierkiewicza w debacie „Być Łemkiem w Polsce dziś”?

Poniżej przedstawiam treść autorskiej prezentacji.

Genetyczna klasyfikacja języków.

Język łemkowski –rusiński wraz z językiem ukraińskim, białoruskim i rosyjskim należy do języków wschodniosłowiańskich.

Odrębność językową łemkowskiego (podobnie jak łemkowskiej etniczności) zaczęto uznawać w Polsce od początku transformacji ustrojowo- społecznych zaś usankcjonowano poprzez akty prawne:

· Ustawę o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym z 2005 roku

· Europejską kartę języków regionalnych lub mniejszościowych, ratyfikowaną przez Polskę w 2010 roku

Język rusiński uznany jest prawnie (i chroniony) również w Słowacji, Serbii, Chorwacji, Węgrzech i Rumunii.

Na Ukrainie i w wielu środowiskach ukraińskich (łemkowski (oraz cały językowy kompleks rusiński) uznawany jest za odmianę dialektalną obszaru języka ukraińskiego.

Klasyfikacja geograficzna

Rusiński kompleks językowy obejmuje kontinuum językowe, w skład którego wchodzą:

· Łemkowszczyzna

· Odmiany huculskie oraz bojkowskie (Karpaty Wschodnie)

· Odmiany zakarpackie ( pogranicze ukraińsko-słowackie)

· Odmiany proszowskie (wschodnia Słowacja)

· Odmiany panońskie na Węgrzech oraz w Wojewodinie (wywodzące się ze wschodniej Słowacji)

Poszczególne odmiany tego kompleksu – ze względu na długotrwałe kontakty z językami zachodniosłowiańskimi (zwłaszcza polskim i słowackim) oraz południowosłowiańskimi ( głównie serbskim) –to językowy pomost pomiędzy głównymi podgrupami słowiańszczyzny.

Kryteria oceny sytuacji języka (gł. języków zagrożonych)

1. Międzypokoleniowy przekaz języka.

2. Liczba użytkowników języka.

3. Udział użytkowników języka w populacji (miejscowej)

4. Dziedziny użycia języka.

5. Obecność w nowych domenach i mediach.

6. Materiały do nauki języka.

7. Polityka językowa (władz) –status oficjalny i obecność w życiu publicznym.

8. Stosunek społeczności etnicznej do swojego języka.

9. Ilość i jakość dokumentacji języka.

Międzypokoleniowy przekaz języka / struktura wiekowa wspólnoty

1. Język używany przez wszystkie pokolenia, włącznie z (prawie) wszystkimi dziećmi

2. (prawie) wszystkie dzieci uczą się języka

3. Język używany przez wszystkich dorosłych, uczy się go jednak niewiele dzieci (lub wcale)

4. Język używany przez pokolenie 30 +

5. Język używany przez pokolenie 40 +

6. Wszyscy użytkownicy języka 50+

7. Wszyscy użytkownicy języka 60 +

8. Wszyscy użytkownicy języka 70+

9. J.w. – mniej niż 10 użytkowników

10. Śmierć języka

Liczba użytkowników języka

Spis powszechny z 2002 roku

· w Polsce używanie języka łemkowskiego w kontaktach domowych zadeklarowało 5.627 osób ( z tego 5.605 posiadało obywatelstwo polskie)

· Liczba ta tylko nieznacznie odbiega od liczby deklaracji łemkowskiej narodowości ( 5.862, z czego 5.850 o polskim obywatelstwie)

Z jednej strony wskazuje to na znacznie większą niż w przypadku innych mniejszości identyfikację tożsamości językowej z etniczną, z drugiej jednak czyni z Łemków grupę nieliczną (aczkolwiek –zakładając wskazywaną przez wiele specjalistów i środowisk niemiarodajność wyników Spisu z 2002 r. w kwestiach etniczno-językowych - weryfikacja ich nastąpić może dopiero po opublikowaniu wyników spisu najbliższego).

Według klasyfikacji języków opartej na liczbie użytkowników, łemkowski można by uznać za język ‘bardzo mały’ ( XS).

Udział użytkowników języka w miejscowej populacji.

· Skutki Akcji Wisła –rozproszenie

· Znaczący udział tylko w województwach

- dolnośląskim (ponad 2900 osób)

-małopolskim (blisko 1800 osób)

-gmina Uście Gorlickie – ok.12 %

Obecność w nowych domenach i mediach

Od 1989 ukazuje się łemkowskojęzyczny dwumiesięcznik “Бeciдa” z dodatkiem dla dzieci “Łemkiwska Łastiwoczka” (wydawany przez Zarząd Główny Stowarzyszenia Łemków); inne łemkowskojęzyczne tytuły prasowe to: “Zahoroda”, “Rocznik Ruskiej Bursy”; czy Watra oraz Łemkiwska storinka w ukraińskim Naszym słowie. Wkrótce ruszyć ma łemkowskojęzyczna rozgłośnia radiowa.

Edukacja i materiały do nauki języka.

· Język łemkowski nauczany jest w szkołach od 1991 roku, aczkolwiek w wymiarze niewystarczającym dla podtrzymania języka i jego bezpośredniego przekazu pokoleniowego. Znacznego wzmocnienia wymaga jego nauczanie na poziomach najniższym (przedszkolnym) i wyższym (uniwersyteckim) oraz szkolenie nauczycieli.

· Wzbogacana jest –uboga na razie – oferta podręcznikowa

· Dostępne są formy nauczania łemkowskiego dla dorosłych, w tym o charakterze e-learningu

· Wydaje się, że Łemkom potrzeba swego rodzaju „Strategii rozwoju języka łemkowskiego” - ze szczególnym naciskiem na planowanie językowe, w tym edukację – na wzór np. „ Strategii rozwoju języka i kultury kaszubskiej”, „Strategii rozwoju oświaty mniejszości litewskiej w Polsce” , czy „Strategii rozwoju oświaty mniejszości niemieckiej w Polsce”

Polityka językowa (władz) – status oficjalny i obecność w życiu publicznym

Administracja i życie publiczne.

„Przed organami gminy, obok języka urzędowego, może być używany, jako język

pomocniczy, język mniejszości.

2. Język pomocniczy może być używany jedynie w gminach, w których liczba mieszkańców gminy należących do mniejszości, której język ma być używany jako język pomocniczy, jest nie mniejsza niż 20 % ogólnej liczby mieszkańców gminy i które zostały wpisane do Urzędowego Rejestru Gmin, w których używany jest język pomocniczy, zwanego dalej "Urzędowym Rejestrem".

3. Możliwość używania języka pomocniczego oznacza, że osoby należące do mniejszości, z zastrzeżeniem ust. 5, mają prawo do:

1) zwracania się do organów gminy w języku pomocniczym w formie pisemnej lub ustnej;

2) uzyskiwania, na wyraźny wniosek, odpowiedzi także w języku pomocniczym w formie pisemnej lub ustnej.

4. Dopuszcza się wniesienie podania w języku pomocniczym. Wniesienie podania w języku pomocniczym nie stanowi braku powodującego pozostawienie podania bez rozpoznania.”

Pomimo zobowiązań Polski (wynikających np. z Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych) w tej sferze obecność łemkowskiego jest nader symboliczna np. w postaci dwujęzycznych tablic z nazwami miejscowości (do tej pory jedynie we wsi Bielanka na Łemkowszczyźnie).

· Słaba jest pozycja łemkowszczyzny w religijnym życiu tej społeczności.

· Najlepiej za to ma się język łemkowski w sferze życia kulturalnego (Watry, tradycyjne święta, spotkania, warsztaty, biennale – organizowane przez i we wszystkich znaczących skupiskach łemkowskich w Polsce)

Stosunek społeczności etnicznej do swojego języka.

Podstawowym czynnikiem jest opcja etniczno-narodowa poszczególnych grup

-Największym prestiżem wewnątrzgrupowym cieszy się łemkowski wśród zwolenników opcji pro łemkowskiej

-Łemkowie opcji pro ukraińskiej mają do swego języka stosunek typowy dla użytkowników dialektów ( często jako niższych stygmatyzowanych odmian językowych)

-Największa stygmatyzacja i najniższy prestiż wśród zwolenników opcji propolskiej

Planowanie korpusu języka

Rozważając sytuację- obecną i przyszłą- języka łemkowskiego nie można pominąć kwestii najistotniejszej, czyli jego standaryzacji

To bardzo trudny i pracochłonny fragment ‘inżynierii językowej’ , zwłaszcza w przypadku języka zagrożonego

Brak własnego państwa, lub chociażby autonomicznej jednostki terytorialnej sprawia, iż całość zadań i obowiązków związanych z planowaniem swojego języka, tworzeniem i upowszechnianiem dlań standardu literackiego spoczywa na barkach samych Łemków (a zwłaszcza filologów łemkowskich)

To właśnie do nich należą m. in. decyzje o rozwijaniu łemkowskiego jako języka w pełni autonomicznego czy też jako odmiany języka (ogólno)rusińskiego.

W przypadku języka tak zagrożonego wyginięciem, jak łemkowski, najważniejsze jest jednak PLANOWANIE FORM AKTYWIZACJI I PRZEKAZU JĘZYKA

Tu wyzwania edukacyjne – tradycyjne metody nauczania niewystarczające dla języków o osłabionym lub pozbawionych przekazu międzypokoleniowego:

-nauczanie imersyjne ( zanurzenie) –wzorce od Kanady, przez Bretanię, Kraj Basków, Łużyce po Izrael

- language nests/shelters – od USA po Laponię

- modele dwuęzyczne (ale 50%-50%, a nie 1-3 godz. lekcji języka ojczystego tygodniowo,) lub trójęzyczne (40%-40%-20%)

· Prawo do posługiwania się własnym językiem należy do niezbywalnych praw człowieka, podobnie jak prawo do wyzna niania określonej bądź żadnej religii , prawo do posiadania i prezentowania swojego światopoglądu, prawo do zachowania i pielęgnowania swoich zwyczajów i obyczajów kulturowych – nowoczesne, demokratyczne państwa i społeczeństwa zobowiązują się do respektowania tychże praw

· Każdy język, poprzez posługującą się nim społeczność, stanowi cenny element otaczającego nas środowiska – to perspektywa ekolingwistyczna, w której założeniu z każdym znikającym wraz ze swym użytkownikiem językiem ginie niepowtarzalny obraz i interpretacja świata, zawarta w świadomości językowej tej społeczności

7 minut

Sławomir Chomiak – przedstawiciel mniejszości łemkowskiej.

Z wypowiedzi Pana Sławomira Chomiaka zarysowały się dwa poglądy, szczególnie warte odnotowania.

Po pierwsze Pan Sławomir podkreślił znaczenie „łemkowskości” dla innego punktu widzenia na sprawy społeczne, polityczne czy historyczne. Punktu widzenia, który pozwala na bardziej wielostronne spojrzenie. Jak przykład przytoczył sprawę katastrofy smoleńskiej i poruszanych w związku z tą kwestią stosunków polsko- rosyjskich. Dwojaki punkt widzenia – jako przedstawiciela grupy etnicznej Łemków oraz obywatela polskiego – ułatwia bardziej zdystansowaną i racjonalną ocenę realiów. Pozwala to spojrzeć na problem z różnych punktów widzenia, daje szerszy ogląd sprawy.

W innym miejscu Pan Sławomir zauważył, że młodym przedstawicielom społeczności łemkowskiej „przejadł się cepelia”, słuchanie o historii łemkowskości, ciągłe pytania o Akcję Wisła, o folklor, kolorowe spódniczki i typowe przyśpiewki. Znając i szanując swoją historię i tradycję młodzi Łemkowie chcieli by więcej „łemkowskości”, która mówi o ich życiu dziś, o tym co aktualnie widzą wokół siebie i jakie mają problemy teraz. Co prawda powstają teksty piosenek czy literatura w języku łemkowskim poruszająca tę tematykę, jednak dla młodych Łemków to ciągle za mało. Jak wszyscy młodzi, szukają własnej drogi, jako młodzi Łemkowie szukają jeszcze drogi wyrażania swojej "łemkowskości".

7 minut

Wojewoda Małopolski Stanisław Kracik

W porównania z innymi mniejszościami, np. mniejszością romską, o której mówiliśmy podczas październikowego spotkania, mniejszość łemkowska nie wywołuje tak wielkich napięć. Patrzę na nich w sposób jaki uczy mnie Uście Gorlickie czy Wysowa. Nikt nie pyta ludzi, którzy tam mieszkają do której mniejszości należą. Jestem przekonany, że głos społeczności łemkowskiej będzie mocno słyszalny w powstającym Forum Dialogu Kulturowego.

W trakcie wystąpienia Wojewody Małopolskiego Pana Stanisłwa Kracika padło pytanie dot. ustawy reprywatyzacyjnej.

Ustaw reprywatyzacyjna- co to takiego?

Jak podaje Gazeta Prawna:

ustawa reprywatyzacyjna.

Podsumowując: chodzi o to, żeby doceniać różnorodność.

Dagmara Michniewicz

2011-03-22T07:35:00.000-07:00

DEBATA:

Być Łemkiem w Polsce dziś?

1 kwietnia 2010,

Cheder Cafe,

Kraków, ul. Józefa 36,

godz.18.30

Europa to różnorodny i bogaty kulturowo obszar zamieszkiwany przez przedstawicieli różnych nacji. Dyskusja, jaka obecnie przewija się w mediach, dotyczy w dużej mierze m.in. kwestii imigrantów i uchodźców, których pojawienia w związku z zachodzącymi zmianami w Afryce Północnej obawiają się Europejczycy. Wrogie nastroje wobec „obcych” podsycane przez prawicowych polityków wzrastają i przybierają niepokojący charakter również w obliczu kryzysu ekonomicznego, z którym zmaga się obecnie świat. Cały czas pamiętamy o mniejszości romskiej, która stanowiła przedmiot ożywionej dyskusji w 2010 r. Ale oprócz dużych grup narodowych i etnicznych obok nas żyją również inne mniejszości, zmagające się z różnymi problemami i próbującymi znaleźć i zaznaczyć swoje właściwe miejsce we współczesnej historii i kulturze Polski czy Europy.

Jedną z takich mniejszości są Łemkowie. Według oficjalnych statystyk jest ich w Polsce 6 tys. Jednak sami Łemkowie szacują swoją liczbę na ok. 60 tys. Bardzo poranieni przez historię starają się odbudowywać i rozwijać swoją tożsamość i kulturę.

Historia Łemków i ich obecna sytuacja skłoniła nas do postawienia pytań Co to znaczy być Łemkiem dzisiaj i czy być Łemkiem dzisiaj? Co ukształtowało współczesność łemkowską? Jak historia wpłynęła na obecną sytuację Łemków i czy tożsamość Łemków została "złamana" przez przesiedlenia?

Ponadto chcemy się zastanowić jakie obecnie wyzwania stoją przed mniejszościami i czy uznanie rożnych tożsamości za wartość ma znaczenie? Jeśli tak to dlaczego i dla kogo, czy tylko dla mniejszości? A także z jakimi problemami mniejszościowymi spotykają się władze, jakie są ich zadania i propozycje w stosunku do mniejszości?

W dyskusji udział wezmą:

• Róża Thun - Poseł do Parlamentu Europejskiego

• Stanisław Kracik - Wojewoda Małopolski

• dr Tomasz Wichierkiewicz - językoznawca, Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu

• dr Olena Duć-Fajfer - łemkowska działaczka społeczna, pracownik naukowy UJ i UP w Krakowie

• Sławomir Chomiak - przedstawiciel społeczności łemkowskiej

Być Łemkiem w Polsce dziś? - debata

1 kwietnia 2011, Cheder Cafe, Kraków, ul. Józefa 36, godz.18.30

SERDECZNIE ZAPRASZAMY!!

2010-12-05T06:47:00.000-08:00

Bar micwa,

czyli o znaczeniu słowa modlitwa.

„Bar micwa (hebr. בר מצוה syn przykazania) to uroczystość żydowska, obchodzona od XIV w. Podczas takiej uroczystości chłopiec żydowski staje się pełnoletni wobec prawa.

Pierwszego dnia po 13 urodzinach chłopców uznaje się za dorosłych (tj. zdolnych do przestrzegania przykazań Prawa Mojżeszowego). Od tego czasu są odpowiedzialni przed Bogiem za swe czyny. Mogą brać pełny udział w uroczystościach religijnych, odbywających się w synagodze.

Podczas uroczystości bar micwy chłopcy wzywani są po raz pierwszy do odczytania fragmentu tory oraz wygłoszenia do niej komentarza. Chłopcu zakłada się wtedy tefilin, czyli "filakteria" - małe, skórzane pudełeczka, które zawierają napisane na pergaminie wersety tory. Jedno z takich dwóch pudełeczek znajduje się na czole, a drugie przymocowane jest do lewego ramienia. Oznacza to, że chłopiec oddaje się na służbę Bogu wolą, czynem i rozumem. Wtedy otrzymuje również od rabina torę i modlitewnik. W XX w. podobne ceremonie zostały wprowadzone także dla dziewcząt (bat micwy). W szabat lub tydzień po uroczystościach urządza się przyjęcie kiduszowe.”*

Jest sobota, godzina 9.10. Jesteśmy z Karoliną trochę spóźnione, więc niepewnie uchylamy ciężkie drzwi synagogi Tempel na ul. Miodowej. Naprzeciw nas wychodzi jakaś kobieta, która kieruje nas na galerię na piętrze, tzw. babiniec, miejsce przeznaczone dla kobiet. Według zaleceń religijnych było to spowodowane troską o modlących się mężczyzn, żeby nic nie rozpraszało ich uwagi – uśmiecham się, przypominając sobie fragmenty wywiadów, przeprowadzonych na potrzeby programu radiowego przez Asię i Dobrawę. Kręte schody kończą się wahadłowymi, ciężkim drzwiami. Odpycham je od siebie i widzę w zasadzie tylko górną cześć synagogi. Upewniam się, czy telefon komórkowy jest aby na pewno wyłączony. Ściągam czapkę i rękawiczki, ale po zarejestrowaniu temperatury postanawiam zostać w szaliku i kurtce. Na babińcu nie jest tłoczno. Podchodzimy z Karoliną do balkonu i ciekawie zaglądamy poniżej.

Doskonale widać stąd całą synagogę. Najpierw mój wzrok pada na coś, co może kojarzyć się z ołtarzem, a jest „specjalną szafą” (świętą skrzynią- Aron Hakodesz), wbudowaną we wschodnią ścianę synagogi, zwróconej ku Jerozolimie – później dowiem się, że przechowywane są tam zwoje Tory, na razie obserwuję wnętrze. Na prawo od Aron Hakodesz świeci się menora, siedmioramienny świecznik. W centralnym miejscu znajduje się bima- podwyższenie, na którym stoi pulpit do czytania Tory. Po prawej i lewej stronie od bimy znajdują się ławki, zapełnione przez mężczyzn w jarmułkach. Niektórzy z mężczyzn mają na sobie coś, co przypomina narzutę, domyślam się, że zakładaną specjalnie do modlitwy. Jest to prostokątne płótno koloru najczęściej biało-niebieskiego, zakończone frędzlami. Podczas modlitwy nierzadko mężczyzna nakrywa nią głowę. W synagodze trwa jeszcze rozgardiasz, mężczyźni wchodzą, witają się, zamieniają kilka słów, przechodzą dalej, szukają miejsca podchodzą po tekst modlitwy. Czuje się atmosferę małej społeczności, wygląda na to, że wszyscy się znają.

Z tłumu wyłaniam trzy postacie, które znacząco kontrastują mi z opinią, którą dziewczyny nagrały do radiowej sondy: „Żydów tu nie ma, Żydzi są w Izraelu”: chłopiec, na oko 12-13- letni (domyślam się, że dziś jest jego święto), młodszy znacznie od niego, poprawiający jarmułkę ( być może brat?) i mała, może 3-4- letnia dziewczynka w sukience księżniczki (tu jestem przekonana, że mam do czynienia z siostrą świętującego). Młode pokolenie. Tu, w Krakowie, na ul. Miodowej, w synagodze Tempel. Nie w Izraelu.

Jeden z mężczyzn (później dowiem się, że to rabbin) wchodzi na bimę, otwiera przed sobą jakąś księgę, obserwując wyczuwam jak chwilę poświęca skupieniu, mam wrażenie, że nieruchomieje i kontrastując do ciągłego jeszcze rozgardiaszu otoczenia jest już gdzieś indziej. I wtedy zaczyna śpiewać.

Ale jak śpiewać. W przestrzeń popłynął potok szybko wypowiadanych, miejscami przeciąganych słów - dla mnie zupełnie niezrozumiałych, zakładam, że był to hebrajski lub jidysz. To nie ma znaczenia. Nie rozumiem co śpiewa i jakimi słowami się modli. Wpatruję się uparcie w plecy rabbina i mam wrażenie, że to uparte wpatrywanie się pozwala mi dotrzeć do tego świata, w którym to, co jest wokół traci znaczenie, a liczy się tylko płynący śpiew. Nie żałuję, że nie rozumiem słów. To pozwala mi nie skupiać się na znaczeniu słów, tylko na sensie tego, co się dzieje. Śpiew, czy modlitwa rabbina dla mnie była zawodzeniem. To właśnie słowo moim zdaniem oddaje to, co robił ten człowiek. On zawodził, a w jego zawodzeniu było wszystko: bezgraniczna miłość, mająca świadomość swej niedoskonałości, żal i rozpacz nad swoją ułomnością, ufność w nieporównywalnie wielką miłość, rozpacz, niewyobrażalna tęsknota i nadzieja na wysłuchanie. Nigdy w życiu nie słyszałam modlitwy równie pięknej. Rabbin pochylał się nad tekstem i podnosił (nie wiem, jakie to ma znaczenie religijno-obrzędowe), ale dla mnie po prostu tak potężne emocje musiały jakoś odzwierciedlać się w ciele. Jednocześnie było coś upartego w tych jego jednostajnych pokłonach. Mój wzrok powędrował nad postacią rabbina w stronę Aron Hakodesz. Przyszły mi na myśl drzwi, za którymi kryje się ktoś, kogo bardzo się kocha, ale kiedyś się go zraniło, a potem poczuło się pragnienie powrotu, ale ten ktoś już nie może tak po prostu wyjść nam na spotkanie. Więc stoi się u jego drzwi. Uparcie błagając i cierpliwie mówiąc o swojej miłości, mocno wierząc, że ten ktoś usłyszy i że nadejdzie taki moment, w którym drzwi będą mogły się otworzyć. Całą sobą czekałam na to, aż drzwi się otworzą i nie mogłam pojąć, dlaczego nie mogą się otworzyć. Stało się coś ważnego: przywrócono znaczenie słowu modlitwa.

Następnie otwarto Aron Hakodesz, wyciągnięto zwoje Tory, nawinięte na drewniane wałki. Do czytania Tory jest potrzebnych przynajmniej trzech mężczyzn: dwóch do przewijania tekstu, jeden, który czyta. Kolejno Torę czytało kilku mężczyzn. W tym czasie na babińcu powstał chwilowy ruch. Jedna z kobiet, domyślam się, że matka chłopca, który miał czytać dziś Torę po raz pierwszy, rozdała kobietom cukierki i coś, co przypominało monety. Nagle na dole zmieniła się tonacja śpiewu, stał się autentycznie radosny. Chłopiec przeczytał fragment Tory, pozostali mężczyźni odpowiadali w odpowiednich momentach. Chłopiec skończył czytać, a w tym samym momencie jeden z mężczyzn wykonał ruch ręką w stronę babińca. Mężczyźni zaczęli śpiewać jakąś radosną pieśń, jednocześnie klaszcząc, a na chłopca posypały się z babińca cukierki i coś, co przypominało monety. Chyba nie było osoby, na której twarzy w tym momencie nie pojawiłby się uśmiech.

Chłopiec zszedł z bimy, i zebrane cukierki zaczął rozdawać mężczyznom w synagodze. Jeden z mężczyzn rzucił cukierkiem w rabbina – radość była chyba w każdym zakamarku synagogi. Rozgardiasz ucichł, gdy Rabbin zaczął śpiewać ponownie. Kobieta stojąca obok mnie, powiedziała po angielsku, że to piękna pieśń o aniołach.

Tora została schowana, Aron Hakodesz zamknięta, wszyscy zaczęli się rozchodzić, wiedząc, że spotkają się jeszcze dzisiaj w synagodze i później na szabasowej kolacji. Jeden chłopiec więcej od dziś sam ponosi odpowiedzialność za swoje czyny przez Bogiem. Zmieniło się wszystko. A może nie zmieniło się nic? Zawodzenie rabbina na zawsze utkwiło w ludzkich sercach i w murach synagogi.

Dagmara Michniewicz

*http://pl.wikipedia.org/wiki/Bar_micwa

2010-12-05T06:37:00.000-08:00

"Młodzi zdolni"

czyli subiektywna relacja ze spotkania w niepołomickim Gimnazjum.

3 grudnia 3 osobową grupą udaliśmy się do Gimnazjum w Niepołomicach, gdzie mieliśmy się podzielić swoją wiedzą z młodzieżą, która chciała dowiedzieć się jak najwięcej na temat mniejszości narodowych i grup etnicznych zamieszkujących tereny naszej kraju. A dla Nas to była kolejna okazja, aby spotkać się w KONTR-o-WERSYJNYM gronie.

Gdy przedarliśmy się przez wszystkie zaspy śnieżne i uporaliśmy się z problemami technicznymi, zaczęliśmy swoją 3-godzinną prelekcje. Jak zawsze przedstawiła Nas koordynator projektu Dagmara Michniewicz. Tym razem nie oddała głosu Rafałowi, aby mógł przybliżyć historię Żydów, Romów i Łemków, a postanowiła przedstawić sytuację grup narodowych i etnicznych w świetle prawa polskiego i międzynarodowego.

Żeby w ogóle wiedzieć o czym mówimy, musimy zacząć od zadania sobie podstawowego pytania:

1. Czym jest mniejszość narodowa?

2. Czym jest grupa etniczna?

Posługując się tymi określeniami na co dzień używamy ich zamiennie i w zasadzie nie zastanawiamy się nad tym, co je różni. Po prostu intuicyjnie wiemy, o co chodzi. W prawie tak się nie da. W prawie wszystko musi być precyzyjne i każde słowo pociąga za sobą konsekwencje prawne.

W prawie międzynarodowym pojęcie mniejszości narodowej nie jest zdefiniowane. Co więcej: dwa terminy („mniejszość narodowa” i „mniejszość etniczna”), na gruncie międzynarodowym oznaczają to samo, czyli mniejszość narodową. Nie wyjaśnia tego również podstawowy dokument jakim jest Konwencja Ramowa o ochronie mniejszości narodowych.

W polskim ustawodawstwie rozróżnienie na mniejszość etniczną i narodową zostało uchwalone dopiero 6 stycznia 2005 roku, ustawą o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym (Dz.U. z 2005 r. Nr 17, poz. 141).

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 35 przyznaje szczególne prawa "mniejszościom narodowym i etnicznym", nie definiując jednak tych terminów i nie podając kryteriów rozróżnienia między mniejszościami narodowymi a etnicznymi. Ma to daleko idące skutki prawne, ale o tym za chwilę.

No dobrze: prawo międzynarodowe nie mówi nam czym jest mniejszość narodowa, nasza konstytucja też nie precyzuje, ale my jesteśmy bardzo upartymi prawnikami i drążymy temat dalej.

Nie znajdziemy prostej odpowiedzi na pytanie: Co to jest mniejszość narodowa? Możemy jednak spróbować określić jej cechy. Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym z 6 stycznia 2005 roku (Dz.U. z 2005 r. Nr 17, poz. 141) w art. 2. zakłada, że mniejszością narodową, w rozumieniu ustawy, jest grupa obywateli polskich, która spełnia łącznie następujące warunki:

1. jest mniej liczebna od pozostałej części ludności Rzeczypospolitej Polskiej;

2. w sposób istotny odróżnia się od pozostałych obywateli językiem, kulturą lub tradycją;

3. dąży do zachowania swojego języka, kultury lub tradycji;

4. ma świadomość własnej historycznej wspólnoty narodowej i jest ukierunkowana na jej wyrażanie i ochronę;

5. jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od co najmniej 100 lat;

6. utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie.

Jedna jedyna cecha różnicująca mniejszości narodowe i etniczne sprowadza się do istnienia bądź nieistnienia państwa, w które zorganizowany jest naród, z którym utożsamia się dana grupa. Jeżeli państwo takie istnieje – mamy do czynienia z mniejszością narodową. Jeżeli państwa takiego nie ma – etniczną. Tak więc, przykładowo, mniejszością narodową są Ormianie, a etniczną – Tatarzy. W świetle definicji obowiązującej w Polsce wszystkie pozostałe cechy określające mniejszości narodowe i etniczne są takie same.

Po wyjaśnieniu wszystkich aspektów prawnych, przyszedł czas na poznanie historii naszych dwóch grup etnicznych - Cyganów i Łemków oraz jednej mniejszości narodowej - Żydów. Tym jak zawsze profesjonalnie zajął się Rafał. Po jego wystąpieniu przyszedł czas (dla nas chyba najważniejszy) na projekcję naszych reportaży. Zaczęliśmy od zaprezentowania filmu „Ty Żydzie”. Podczas gdy dzieciaki oglądały film, my jak zawsze, bacznie przyglądaliśmy się ich reakcjom. Nie zauważyłam, aby ktoś chrapał, więc chyba nie była źle. Po obejrzeniu filmy zaczęła się burzliwa dyskusja. Nie było z nami głównej autorki filmu Agnieszki Kurleto, więc razem z Dagmarą podjęłyśmy się zadania przedstawienia tej mniejszości. Wspólnie z młodzieżą rozszyfrowaliśmy liczne znaczenia tytułu. Dzieciaki miały już kontakt z mniejszością żydowską, więc nie miałyśmy tu dużego pola do popisu, co Nas oczywiście bardzo ciszy. Po krótkiej przerwie na ciasteczko, przyszedł czas na film „Własna tożsamość” mówiący o mniejszości romskiej. Z moich obserwacji wynika, że podczas projekcji tego filmu też nikt nie chrapał. Za to dyskusja na temat Cyganów ciągnęła się bez końca. Dyskutowaliśmy głośno, skąd przywędrowali do nas Romowie (dla niedoinformowanych Romowie wywodzą się z Indii, a do Polski najwięcej przybyło ich z Węgier i Słowacji), jak wyglądało życie Romów jeszcze pół wieku temu, o ich poziomie edukacji, o problemach jakie wynikają z faktu różnic kulturowych. Bardzo mile zaskoczyli mnie, kiedy zadałam pytanie czy mamy za co cenić Cyganów, jak jeden mąż wszyscy powiedzieli, że tak, Cyganie mają cudowną kulturę, muzykę, taniec, tradycję. Mogłabym z nimi tak rozmawiać do późnego wieczora, ale czas nas gonił, a jeszcze trzeba było pomówić o Łemkach. Tym zajęła się najbardziej odpowiednia osoba, czyli Dagmara. Na początku przybliżyła gimnazjalistom ważną dla historii Łemków Akcję Wisła. Pomimo późnego piątkowego popołudnia młodzież uważnie słuchała i nawet poprosiła, żebyśmy włączyli im film „Taka się urodziłam” przybliżający kulturę Łemków. Tu nie padło za wiele pytań, ponieważ ta mniejszość im jest póki co, najsłabiej znana, ale wszystko przed nimi. Może spotkamy się z nimi pod koniec projektu i wtedy będziemy burzliwie dyskutować…

Dzieciaki mimo zmęczenia po całym tygodniu nauki, były bardzo zainteresowane tym, co chcieliśmy im przekazać, widać, że im się chce, co jest genialne! Dla mnie wizyta w niepołomickim gimnazjum była dość szczególna, bo jestem jego absolwentką. Fajnie tak wrócić do dawnej klasy, ale tym razem nie usiadłam za uczniowską ławką, a za nauczycielskim biurkiem.

Karolina Stachura

2010-11-29T16:13:00.000-08:00

"Przeciw myślowym skrótom"

Tych, którzy "Łowców stereotypów" nigdy nie widzieli, nigdy o nich nie słyszeli lub myśleli, że słuch o nich zaginął, zachęcamy do przeczytania artykułu Agaty Olejniczak na portalu Edukacyjny Kraków :

http://www.edukacyjnykrakow.pl/?cget=artykul&from=628

Mamy nadzieję, że będzie to inspiracja na tyle inspirująca, że zainspiruje was do posłuchania i poznania nas na spotkaniach w niepołomickim Gimnazjum im. Króla Władysława Jagiełły w dniach 3.12.10 oraz 10.12.10 o godzinie 15.00.

W programie m. in. :

1. „Narzędzie do spełniania marzeń”, czyli słów kilka o programie „Młodzież
w działaniu”

2. Prezentacja projektu „KONTR-o-WERSJA”

3. „Był sobie Żyd, Rom i Łemko” – prezentacja najciekawszych elementów historii
i kultury poszczególnych mniejszości narodowych i grup etnicznych

4. Prezentacja reportaży filmowych:

„Własna tożsamość.”

Reżyseria: Karolina Stachura, Rafał Bedlewicz

Brudni żebracy, naciągacze - tak zawsze przedstawia się Romów w Polsce. W przeciągu jednego kwadransa poznamy historie rodziny Cygańskiej z Tarnowa, która przeczy stereotypom. Matka pracuje do szesnastej, po południu prowadzi świetlice dla romskich dzieci, przy tym znajduję czas na wychowanie trójki dzieci. Gdyby nie fakt, że jest Romką, można by pomyśleć, że to typowa Polka XXI wieku.

"Ty Żydzie"

Reżyseria: Agnieszka Kurleto, Dagmara Michniewicz

W Polsce mamy wiele mniejszości narodowych i etnicznych. Jedną z nich są Żydzi, którzy mieszkają, żyją i współtworzą polską rzeczywistość od setek lat. Ich obecność wczoraj i dziś szczególnie odczuwamy w królewskim mieście Krakowie. To tutaj oprócz wielu żydowskich zabytków, na co dzień żyjemy obok siebie. Mimo wszystko tak niewiele wiemy o sobie,
o kulturze i obyczajach Żydów. Ta niewiedza sprzyja kształtowaniu się w naszym społeczeństwie stereotypów, które nie mają nic wspólnego z rzeczywistością. Reportaż, który Państwu prezentujemy rysuje prawdziwe oblicze Żydów, ale próbujemy również zrozumieć w nim dlaczego powstały takie, a nie inne stereotypy.

„Być trochę innym.”

Reżyseria: Dagmara Michniewicz

Reportaż – rozmowa o tożsamości. O tym, jak to jest gdy dla kogoś stwierdzenie „Jestem Łemkiem” nie znaczy nic konkretnego i o tym, gdy jest synonimem słowa „zagrożenie”. Być Łemkiem znaczy być trochę innym. Polacy nie potrafią sobie wyobrazić, że wychodząc ze szkoły, przekraczając próg domu lub widząc znajomych na ulicy zmienia się język. Być Łemkiem to po prostu żyć tylko trochę w dwóch światach starając się, aby ten drugi świat nie zniknął.

„Taka się urodziłam”

Reżyseria: Dagmara Michniewicz

Reportaż, będący próbą pokazania zapomnianej kultury z pogranicza Beskidów i tożsamości zdeterminowanej przez ziemię-Łemkowynę. Zacisze drewnianych cerkiewek, słowa wypowiadane w przedziwnym połączeniu polskiego, rosyjskiego i słowackiego, opowieści spisane cyrylicą, małość człowieka wobec piękna gór, ludzie zmagający się z ziemią - największym bogactwem, trudne życie naznaczone tragiczną historią - wszystko to pozwala żyć „bardziej” i tworzy tożsamość Łemka. Film edukacyjny–reportaż o tożsamości.

5. „Tu byłem”, czyli rozmowa z realizatorami projektu „KONTR-o-WERSJA” o faktach i mitach związanych z mniejszością romską, żydowską i łemkowską odkrytych w czasie realizacji projektu.

6. Sytuacja prawna mniejszości narodowych i grup etnicznych w Polsce.

Będziemy debatować, dyskutować, dociekać,zadawać niełatwe pytania i odpowiadać na jeszcze trudniejsze!

2010-11-29T15:36:00.000-08:00

Jeszcze będzie o nas głośno! ;)

"Łowcy stereotypów" ponownie wychodzą z podziemia;) Tym razem w walce ze stereotypami na temat mniejszości narodowych i grup etnicznych mamy wsparcie młodych - zdolnych, czyli gimnazjalistów z niepołomickiego Gimnazjum im. Króla Władysława Jagiełły. Przekazujemy zdobyte doświadczenia, logistyczne wskazówki i strategię działania na spotkaniach w niepołomickim gimnazjum w dniach 3.12.10 oraz 10.12.10.

Dokładne wytyczne na temat działań młodych-zdolnych z Niepołomic prezentujemy poniżej:

Od września 2010 do czerwca 2011 roku 40 uczniów niepołomickiego gimnazjum będzie brało udział w realizacji dwóch projektów „Gimnazjalista poznaje świat” oraz „Gimnazjalista poznaje świat wokół siebie”.

Pomysł napisania projektu wypłyną właściwie od samych uczniów. Mimo, że żyją w coraz bardziej zróżnicowanym kulturowo i religijnie społeczeństwie ich wiedza na temat mniejszości etnicznych i wyznaniowych w Polsce jest powierzchowna i często oparta na stereotypach. Dotyczy to nawet mniejszości żyjących w bezpośrednim sąsiedztwie, czyli na terenie Małopolski. Nie pozostało wiec nic innego jak usiąść, napisać projekty, wysłać je na ogłoszony konkurs do odpowiedniej instytucji – w tym wypadku Wojewódzki Urząd Pracy w Krakowie i czekać na odpowiedź.

Taką drogą udało się pozyskać, na realizacje obu projektów, dotację ze środków unijnych w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, w zakresie oddolnych inicjatyw edukacyjnych na obszarach wiejskich. Koordynatorami obu projektów są nauczyciele niepołomickiego gimnazjum, działający w stowarzyszeniu – Klub Rodziców, Absolwentów, Pracowników i Przyjaciół Gimnazjum Im. Króla Władysława Jagiełły w Niepołomicach / „RAPP”/.

Cele i założenia projektów skupiają się na kilku aspektach. Uczestnicy działań projektu nie tylko maja uzupełniać własna wiedzę w zakresie mniejszości etnicznych i wyznaniowych. Zdobytą wiedzę będą mogli przekazać innym i rozpowszechnić w środowisku lokalnym poprzez cykl reportaży i fotoreportaży swego autorstwa, zamieszczanych na witrynie internetowej miasta Niepołomice, stronie samego projektu i na łamach lokalnej prasy. Patronat medialny, nad tymi działaniami objęła Gazeta Niepołomicka. Uwieńczeniem realizacji założeń projektów będzie przygotowana wystawa fotograficzna „W obiektywie Młodego Etnografa” oraz druk publikacji z prezentacją multimedialną „Młody Etnograf w podróży” zaprezentowane w czerwcu na otwartym dla wszystkich spotkaniu połączonym z etnicznym poczęstunkiem i zabawą.

Aby zrobić to dobrze młodzi ludzie będą uczestniczyć jesienią w warsztatach dziennikarskich, fotograficznych i z zakresu technologii komputerowej i informatycznej – tworzenie i prowadzenie stron internetowych. Wiedzę merytoryczną o mniejszościach zdobyć pozwolą im kilkudniowe „Wyprawy Młodego Etnografa”. W ramach projektu „Gimnazjalista poznaje świat” będą to wyjazdy śladami ludności żydowskiej, Łemków i wyznawców prawosławia oraz Romów. Uczestników drugiego projektu „Gimnazjalista poznaje świat wokół siebie” czekają wyprawy śladami Górali, Ewangelików i Tatarów. Zdobyte na wyjazdach i opracowane przez młodzież materiały staną się bazą do wspomnianych publikacji i wystawy fotograficznej.

Tak wiec to gimnazjaliści będą – z niewielką pomocą dorosłych, autorami wystawy i publikacji.

Kolejnym powodem, dla którego realizacja projektów wydaje się korzystna, to możliwość kształtowania w młodym człowieku ważnych dla jego dalszego-dorosłego życia, umiejętności i postaw. Udział w pracach w ramach projektów wymusza na uczestnikach konieczność systematycznego i samodzielnego zdobywania i opracowywania wiedzy z różnych dostępnych źródeł informacji, w tym szeroko rozumiane media, oraz spotkania z przedstawicielami poszczególnych mniejszości i różnorodnych stowarzyszeń, statutowo działających na rzecz danej mniejszości.. Doskonali wiec równocześnie umiejętności interpersonalne.

Zaangażowanie w prace projektu pozwala lepiej zrozumieć różnorodność kulturową współczesnego świata i znaczenie tolerancji. Pomaga rozwijać zainteresowania i pobudza ciekawość poznawczą.

Mamy również nadzieje, że udział we wspomnianych działaniach przyniesie uczniom wiele zabawy i satysfakcji z samodzielnie wykonanej pracy.

Małgorzata Juszczyk, Krzysztof Nowak

Koordynatorzy projektów

Nauczyciele Gimnazjum im. Króla Władysława Jagiełły w Niepołomicach

2010-10-24T07:37:00.001-07:00

"Ty Żydzie",

czyli komentarz Agnieszki Kurleto do reportażu o tym samym tytule

Żydzi to mniejszość narodowa, która wzbudza wiele emocji, czasami bardzo ze sobą sprzecznych. Zastanawiacie się, dlaczego nadałam temu reportażowi akurat taki tytuł? "Ty Żydzie" to określenie, które pobudza nasz umysł. W głowach, nie których ludzi te słowa kojarzą się z obelgą. Utożsamia się je z chęcią obrazy drugiego człowieka. Tak jakby bycie Żydem było jakimś kalectwem czy skazą. Ponadto "Ty Żydzie" uruchamia obrazy, na których dominują pieniedze, bo przecież Żydzi do dziś bardzo często jawią się nam jako bardzo bogaci ludzie, którzy potrafią wykorzystać każdą okazję, żeby się wzbogacić. Obok tego stereotypu otwierają się kolejne drzwi, w których "Ty Żydzie" wypowiadamy, gdy chcemy napiętnować kogoś chytrośći i pazerność. To kolejny fałszywy obraz, z którym kojarzymy Żydów jako ludzi, którzy nie pożyczą nawet tej przysłowiowej złotówki. Równolegle z tymi skojarzeniami umysł tworzy w naszej wyobraźni wizerunek Żyda jako postać w czarnym kapeluszu z pejsami, długą brodą i w czarnym płaszczu. Jednak jak możecie zobaczyć w tym reportażu nie wszyscy Żydzi wyglądają jednakowo, tak na prawdę wiele razy nie zauważyliśmy, że przechodzliśmy koło człowieka pochodzenia żydowskiego. To kilka spostrzeżeń, które nasunęły mi się podczas przygotowawania tego reportażu. Niestety każdy z nas ma jakieś niepełne wyobrażenie drugiego człowieka, zachęcam was byście spróbowali ten obraz uzupełnić by był coraz bliższy prawdy.

Agnieszka Kurleto

2010-10-15T13:05:00.000-07:00

Narzędzie do spełniania marzeń cd.
czyli fragment prezentacji Rafała Bedlewicza z uroczytego podsumowania projektu na temat programy Młodzież wdziałaniu i realizowanego w jego ramach projektu KONTR-o-WERSJA.

Czym właściwie jest realizowany przez nas, nieformalną grupę młodzieży - projekt KONTR-o-WERSJA? Czas najwyższy przybliżyć pokrótce istotniejsze informacje o samej inicjatywie i tematyce, którą w związku z nią podjęliśmy.

Projekt KONTR-o-WERSJA jest owocem programu "Młodzież w działaniu". Programu, którego założeniem jest zachęcanie młodych Europejczyków do podejmowania szeroko rozumianych inicjatyw społecznych. Rówinie istotne jest także łamanie wciąż popularnych na naszym kontynencie uprzedzeń i stereotypów. A wszystko w to, by już od najmłodszych obywatelii Unii Europejskiej rozpocząć budowanie poczucia więzi i wspólnoty. W tym roku program szczególnie nastawiony jest na problem ubóstwa, społecznego wykluczenia oraz budowanie świadomości o globalnych problemach. Te właśnie priorytety starają się w swoich projektach realizować tegoroczni uczestnicy "Młodzieży w działaniu".

Program obejmuje swoim zakresem pięc akcji.

Pierwszą jest "Młodzież dla Europy" - w jej ramach realizowane są wymiany międzynarodowe, promocja świadomości obywatelskiej w lokalnych i regionalnych społecznościach oraz młodzieżowe projekty dotyczące lokalnych społeczności.

Druga to "Wolontariat Europejski" - organizuje współpracę wolontariuszy z różnych krajów w celu wymiany wiedzy i doświadczeń.

Trzecia nosi nazwę "Młodzież w świecie"- jej uczestnicy realizują swoje projekty bądź wymiany międzykrajowe z państawami nie wchodzącymi w skład Unii Europejskiej a będącymi jej sąsiadami.

Kolejną są "Systemy wsparcia młodzieży" skupione na pomocy w realizacji projektów.

Najistoteniejsza wydaje się być akcja numer pięć - "Wsparcie europejskiej współpracy w zakresie problematyki i działań młodzieżowych". Wspiera współpracę pomiędzy organizacjami międzynarodowymi, zapewnia wkład młodzieży w europejskie debaty, umożliwia dyskusje na istotne tematy, stymuluje współpracę między młodymi ludźmi, organizacjami młodzieżowymi, osobami pracującymi z młodzieżą w różnych krajach UE a osobami odpowiedzialnymi za politykę młodzieżową.

Nie pozostaje nam zatem nic innego jak zachecić Was do udziału w programie. Czas teraz bliżej poznać projekt KONTR-o-WERSJA. Jego autorstwo można przypisać m.in. Rafałowi Bedlewiczowi, Karolinie Kołodziej, Agnieszce Kurleto, Joannie Majce, Dagmarze Michniewicz,Natalii Niemczyk, Dominice Rusek, Karolinie Stachurze, Jakubowi Wende i Dobrawie Zowisło. Wszyscy razem, począwszy od maja przez pięc miesięcy na rozmaite dziennikarskie sposoby staraliśmy się zebrać obiektywne i rzeczowe informacje na temat zamieszkujących Polskę mniejszości narodowych i grup etnicznych, z wyszczególnieniem romskiej, żydowskiej i łemkowskiej. Udało nam się zrealizować szereg reportaży radiowych, filmowych, debaty, spotkań. Założenie projektu KONTR-o-WERSJA to przekazanie zdobytej wiedzy jak najszerszemu gronu odbiorców, by wzmocnić świadomość społeczną w kwestii mniejszości narodowych i tym samym dołożyć swoją cegiełkę do podejmowanego przez Unię procesu likwidacji wykluczeń i uprzedzeń. Nie byłoby jednak tego wszystkiego bez wspomnianego wcześniej programu "Młodzież w działaniu", a także nieocenionego wsparcia Staromiejskiego Centrum Kultury Młodzieży w Krakowie.

2010-10-11T12:30:00.000-07:00

Łowcy stereotypów krótko o reportażach filmowych:

Mamy nadzieję, że nasze reportaże skłoniły Was do krytycznego myślenia. Mogło Wam się nie podobać, możecie mieć inne poglądy, uwagi techniczne i wszelkie inne uwagi. Ważne jest, żeby nasze reportaże zrodziły w Waszych głowach pytania i taką małą refleksję, że bardzo, ale to bardzo trudno jest dotrzeć do drugiego człowieka z przesłaniem: "Słuchaj, jak nie jestem taki jak ty o mnie myślisz. Spróbuj mnie poznać."

Wszystkie reportaże filmowe można znaleźć na stronie internetowej www.kontrowersja.com

w zakładce "Reportaże filmowe".

2010-10-11T12:22:00.000-07:00

O co chodzi z tymi Łemkami?
czyli refleksja po tym, jak na sali padło pytanie "Kim są Łemkowie?" i zobaczyłam jedną podniesiąną w górę rękę: nauczycielską rękę, żeby była jasność;)

Kim są Łemkowie?

Jeśli miałabym na to pytanie odpowiedzieć jak socjolog to powiedziałabym, że Łemkowie to wschodniosłowiańska, rusińska grupa etniczna zamieszkująca historyczny region Galicji, Zakarpacia oraz północną część Słowacji. Według ostatniego spisu powszechnego z 2002 roku w Polsce żyje ok.6 tysięcy Łemków, z czego około 10% mieszka na Łemkowszczyźnie.

Jeśli chodzi o to, skąd Łemkowie znaleźli się w Polsce to istnieją aż 4 teorie dotyczące ich pochodzenia. Najbardziej prawdopodona jest teoria tzw. migracji wołoskich. Zakłąda ona, że począwszy od XII wieku wzdłuż głównego grzbietu Karpat, z terenów dzisiejszej Rumunii rozpoczęła się wędrówka pasterzy wołoskich. Ludność ta mieszała się po drodze z ludami ruskimi zamieszkującymi tereny dzisiejszej Ukrainy, czemu sprzyjała wspólnota religijna.

Na terytorium dzisiejszej Polski migracje te dotarły na przełomie XIII i XIV wieku. Im dalej ludność ta wkraczała na terytoria polskie, tym większy wpływ miały na nią obyczaje i wpływy ludności zamieszkującej te tereny. Grupy, które dotarły najdalej na zachód, nie zdołały zachować odrębności etnicznej i kulturowej. Miedzy wiekami XV a XVII, gdy migracje ostatecznie ustały, zaczęły zmieniać się obyczaje ludów napływających. Ostatecznie z pasterzy-wędrowców przekształcili się w osoadłych rolników. W końcu XVI wieku istniała już większość wsi, które widać na XX-wiecznych mapach. Sami Łemkowie nazywali siebie Rusnakami. Nazwa "Łemko" pojawiła się w początkach XIX wieku i pochodzi od charakterystycznego dla ich jezyka słowa "łem" (tylko).

To tyle, jeśli chodzi o teorie naukowe i historyczne. Najprostszym wyzncznikiem "łemkowskości" jest posługiwanie się językiem łemkowskim, czyli mieszanką języka polskiego, słowackiego i rosyjskiego, w zapisie używa się cyrylicy.

Natomiast jeśli miałąbym się wypowiedzieć z punktu widzenia reporterki to najprościej w świecie opowiedziałabym wam, co usłyszałam kiedy zadałam jakiś czas temu dokładnie to samo pytanie:

"Bycie Łemkiem wiąże się przede wszystkim z tym, że umie się mówić po łemkowsku, czuje się więź z górami... z naszą Łemkowyną."

"Co jeszcze oznacza dla mnie bycie Łemkiem? Bycie trochę dziwnym... Polacy nie potrafią sobie wyobrazić, że wychodząc ze szkoły, przekraczając próg domu lub widząc znajomych na ulicy zmienia się język. Dlaczego to ma przeszkadzać?"

"Być Łemkiem to po prostu żyć tylko trochę w dwóch światach, starając się, aby ten drugi świat nie zniknął, co nie jest takie proste.... !"

Mam nadzieję, że chociaż trochę przybliżyłam wam odpowiedź na pytanie, co to znaczy być Łemkiem, bo chyba wszyscy zdajemy sobie sprawę, że jest to pytanie wymagające znacznie więcej miejsca i czasu - jak każde pytanie o tożsamość. To tak mniej więcej jakby ktoś wam zadał pytanie: Co to znaczy być Polakiem?

Mamy już zarys tego, co decyduje o byciu Łemkiem. Teraz pewnie będę musiała najpierw udowodnić w ogóle, że istnieją stereotypy związane z Łemkami i że jak każde uproszczenia - mogą powodować konflikty.

Jakie stereotypy na temat Łemków istnieją i skąd się wzięły?

Stereotyp 1. Łemkowie chcą utworzyć własne państwo, odebrać mienie Polakom.

Istnieją trzy źródła tego sterotypu: niewiedza, polityka Polski Ludowej i Akcja Wisła.W PRL-u błędnie zakwalifkowano Łemków jako Ukraińców, bo tak łatwiej było realizować założenie likwidacji mniejszości narodowych. Władze PRL-u zakłądały, że Polska jest krajem monoetnicznym, tzn. że nie ma żadnych mniejszości narodowych i dążyły do realizacji tego założenia poprzez:

Najpierw wysiedlenia na Ukrainę, co nazywano 'repatriacją', czyli "powrotem do ojczyzny", co w świetle faktu, że Łemkowie i Ukraińcy to dwie różne narodowości - większego sensu nie ma i było sztucznie zbudowaną teorią. Wysiedlenie na Ukrainę objęło 70% populacji Łemków.

Drugim krokiem władz PRL-u było przeprowadzenie Akcji Wisła. Była to akcja wymierzona oficjalnie w narodowy ruch ukraiński w Polsce (struktury Ukraińskiej Powstańczej Armii). Decyzję w sprawie podjęcia Akcji Wisła podjęło Biuro Polityczne KC PZPR. W dalszym ciągu Akcja Wisła budzi liczne kontrowersje i jest różnie interpretowana przez historyków, z których część twierdzi, że jej głównym zadaniem nie było zniszczenie UPA -wskazują oni m.in. na fakt, iż akcja objęła również tereny, gdzie UPA w ogóle nie działała. Faktem pozostaje jednak fakt, że 30% populacji Łemków w ramach akcji Wisła wysiedlono na Ziemie Odzyskane.

Po 1956 roku stały się możliwe powroty Łemków na ojcowiznę. Były one niełatwe ze względu na utrudnienia administracyjne i konieczność spłacenie osadników. W domach, które pozostawili Łemkowie często osiedlano Polaków, co czasem prowadziło do konfliktów, kiedy zaczęły się powroty Łemków a czasem do pokojowego odstąpiania domostwa poprzenim właścielom za opłatą pieniężną. Stąd bierze się lęk, szczególnie starszych osób przed zagrabieniem ich mienia przez Łemków. Oczywiście jest to lęk nieuzasadniony, bo nie może mieć miejsca taka sytuacja. Niestety obroną przed lękiem jest często agresja i nienawiść, a jak to z każdym lękim bywa jedynym lekarstwem jest tutaj wiedza. Z tym też wiąże się sprawa tablic dwujęzycznych. Tablice dwujęzyczne są czasami traktowane jako zapędy ku tworzeniu przez Łemków własnego państwa. A chodzi o to, żeby zaznaczyć istnienie takiej mniejszości, która miała i ma wpływ na kulturę regionu. W UE takie tablice są obowiązkowe, jeśli na danym terenie jest odpowiedni procent przedstawicieli mniejszości - powstaje tablica, a w Polsce mamy głosowanie. Ostatnio pojawiły się nawet protesty Polaków związane z tym, że tablica z napisem cyrylicą jest o 2 cm większa niż ta z napisem w języku polskim. Nikt jednak nie zainteresował się faktem, że nie jest to wynik faworyzowania którejkolwiek narodowości, a po prostu techniczna kwestia matryc stosowanych przez firmy zajmujące się produkcją takich tablic. Często jest to kwestia wykorzystywana przez działaczy politycznych, co dodatkowo zaognia sytuację.

Stereotyp 2. Łemkowie to zamknięta grupa.

Jest to przekonanie powszechne związane z problemem małżeństw polsko - łemkowskich. Małżeństwa mieszane nie są szczególnie popierane, zwłaszcza przez starsze pokolenie. Wiąże się to z dbałością o kulturę, zachowanie tradycji, przekazanie umiejętności posługiwania się językiem łemkowskim. Ciekawą sprawą w kwestii małżeństw mieszanych jest to, że dzieci z związku Polki z Łemkiem są uznawane za Łemków - mimo iż mogą nie znać języka łemkowskiego - natomisat Polka - mimo iż nauczyłaby się łemkowskiego - przez społeczność łemkowską nie zostanie uznana za Łemkinię. Co oczywiście nie oznacza, że będzie traktowana jak ktoś gorszy. Pozostaje tylko pamiętać, jak ważna jest świadomość różnic kulturowych, umiejętność akceptacji jednej i drugiej kultury jako wartości samej w sobie oraz znaleznienia kompromisu.

Dagmara Michniewicz

2010-10-11T11:24:00.000-07:00

Poznać Cygana
fragment wypowiedzi Karoliny Stachury na uroczystym podsumowaniu projektu "KONTR-o-WERSJA".

"Własna tożsamość"

Brudni żebracy, naciągacze - tak zawsze przedstawia się Romów w Polsce. W przeciągu jednego kwadransa poznamy historię rodziny Cygańskiej z Tarnowa, która przeczy stereotypom. Matka pracuje do szesnastej, po południu prowadzi świetlicę dla romskich dzieci, przy tym znajduje czas na wychowanie trójki dzieci. Gdyby nie fakt, że jest Romką, można by pomyśleć, że to typowa Polka XXI wieku.

W zapowiedzi filmu padły słowa, że poznamy romską rodzinę nie różniącą się od typowej polskiej rodziny. Natalia i Angelika, bo tak mają na imię bohaterki naszego filmu, normalnie chodzą do szkół, uczą się i to nawet z bardzo dobrymi wynikami - Angelika ma jedne z najlepszych ocen w klasie, przeczą one typowym stereotypom, które są banalne do wymienienia: Romowie śmierdzą, kradną, żebrzą, prowokują konflikty z Polakami, nie potrafią się asymilować.

Wydaje mi się, że takie poglądy wynikają z całkowitej niewiedzy Polaków na temat mniejszości romskiej - większość ludzi, nawet nie wie, że Romowie nie są mniejszością narodową, tylko etniczną. Całkowity brak kontaktu z Cyganami, doprowadził do takiego stanu rzeczy. W połowie lipca pojechaliśmy do Tarnowa na pierwsze spotkanie z mniejszością romską. Kolorowi, inni... całkowicie inni niż my - takie były moje pierwsze skojarzenia, kiedy grupa młodych Romów weszła na teren Muzeum Okręgowego w Tarnowie. Było ich znacznie więcej niż nas i wydaj mi się, że to my bardziej się ich baliśmy, niż oni nas. Siedzieliśmy razem, ale jednak początkowo osobno - tak jak w życiu, mieszkamy w tym samym mieście, na tej samej ulicy, ale nawet się wzajemnie nie znamy. Najbardziej zadziwiająca była ich otwartość, na każde zadanie pytanie odpowiadali bardzo chętnie, każdy miał coś o dodania. Kiedy z nimi rozmawiałam, myślałam cały czas o tym, aby dobierać tak słowa, żeby nie poczuli się urażen. Tylko, że oni nawet za bardzo nie zwracali na te słowa uwagi, od małego są przyzwyczajeni, że mówi się my - Polacy, oni - Romowie/Cyganie. Zapytani, czy czuli się kiedyś poniżani przez Polaków, opowiadali o tym, bynajmniej nie ze złością - jak to mamy my w naturze - mówili to bardziej ze smutkiem. Stwierdzili, że wielka przepaść jaka nas dzieli, wynika z faktu, że Polacy w ogóle nie wiedzą nic o Romach i co najgorsze nawet nie chcą ich poznać, najlepiej przejść obok nich obojętnie, udając, że w ogóle nie istnieją, a przecież każdy z nich ma jakieś marzenia czy plany na przyszłość. Każdy z nich chce skończyć szkołę, później założyć dużą rodzinę, z trójką bądź czwórką dzieci - łącząc życie rodzinne z pracą.

Nie będę mówić, że Romowie są kryształowi i że Polacy się na nich uwzięli, bo tak do końca nie jest. Romowie nie są święci, winę za trudne kontakty polsko - romskie ponoszą obydwie strony. Polacy nie czują wielkiej potrzeby poznania Romów, a Romowie za to, w większości, żyją w swoim Cygańskim świecie. Jednak nie mają nic przeciwko temu, żeby Polacy razem żyli w tym świecie, ale nie robią też nic, żeby ich jakoś zachęcić do życia razem. I tak zamyka się błedne koło.

Uderzyła mnie tradycja, która nakazywała, zeby 12-13-latki wychodziły za mąż, na szczęście to zdarza się coraz rzadziej...

Charakterystyczne dla Romów jest poczucie, że wszystko potoczy się swoim rytmem: "co ma być, to będzie".

Zadziwiające dla mnie było, kiedy Angelika była dumna mówiąc, że teraz wszyscy Romowie kończą przynajmniej zawodówki. W moim środowisku skończenie zawodówki nie jest wielkim powodem do dumy. Wydaje mi się, że to wynika z faktu, że Romowie jeszcze pół wieku temu byli niepiśmienni, a teraz już wszyscy umieją czytać i pisać.

A jeśli nadal sądzicie, że stereotyp to jakaś abstrakcja: Przeglądając materiał filmowy z drugiej wizyty w Tanrowie zobaczyłam romską dziewczynę, która na pytanie Rafała o negatywne traktowanie ze strony innych ludzi, tylk dlatego, że jest Romką - odpowiedziała: "ktoś powiedział, że jestem czarna jak gówno." Powielając sterotypy realnie krzywdzimy drugiego człowieka.

2010-10-11T07:41:00.000-07:00

"Był sobie Żyd, Rom i Łemko"
kilka słów o historii i kulturze poszczególnych mniejszosci narodowych i grup etnicznych. Fragmenty prezentacji Rafała Bedlewicza.

Romowie. A własciwie ich przodkowie - indyjska kasta Radźputów swą słynną "wieczną wędrówkę" rozpoczęli na skutek wygnania ich z ojczystego kraju przez muzułmańskich najeźdźców. Pierwszym etapem ich podróży jest Persja i Armenia, później trafili do Cesarstwa Bizantyjskiego, skąd pod naporem Turków Seldżuckich przenieśli się na Bałkany, a w XIV wieku także do Europy.

Łemkowie na terenie Polski również znaleźli się w pewnym sensie z przymusu. Ich potomkowie, czyli pasterze wołoscy w obawie przed Turkami opuścili w XII wieku tereny dzisiejszej Rumunii i skierowali się wzdłuź grzbietu Karpat. Do naszego kraju trafili na przełomie XIII i XIV wieku. Między XV a XVII wiekiem ostatecznie przekształcili się w osiadłych rolników, wtedy też kultura krajów, do których trafili zaczeła wywierać wpływ na ich kulturę.

Żydzi według Biblii są potomkami Abrahama, który na tereny dzisiejszej Palestyny trafić miał z Ur w Mezopotamii. Ich kraj wielokrotnie był podbijany, ostatecznie po dwóch powstaniach w I i II wieku zostali zdziesiątkowani przez Rzymian i masowo emigrowali. Dziś ledwie 1/3 Żydów mieszka w Izraelu, ponad połowa z kolei na terenach obu Ameryk.

2010-09-23T15:01:00.000-07:00

Drugie koty za płoty ;)

5 miesięcy pracy, godziny nagrań, rozmów, niezliczone wizyty w kręgach narodowych mniejszości i grup etnicznych, dziesiątki uczestników. Zwieńczeniem projektu

KONTR-o-WERSJA są spotkania, z których dwa pierwsze już za nami. To ostatnie odbyło się dziś, 23.09.2010 roku o godzinie 12:00 w Staromiejskim Centrum Kultury Młodzieży w Krakowie.

11:30 – ostatnie przygotowania: pierwsze spotkanie mieliśmy już wczoraj, mimo to stres znów się udziela, niezliczony raz powtarzamy spisane wcześniej kwestie, które koniec końców i tak odtworzymy po swojemu. Kwadrans przed 12:00 wszystko wydaje się już dopracowane, a każda kolejna minuta jest zbędną gwarancją wzrostu zdenerwowania. W samo południe na salę wprowadzamy uczniów z krakowskich liceów. Z widownią krótko wita się Dagmara, chwilę później przyszedł czas na moją prezentację projektu KONTR-o-WERSJA. Pierwsze poważne publiczne wystąpienie to wydarzenie dla każdego szczególne, pozwala lepiej poznać siebie - ja na przykład w mik przekonałem się, że jednak są sytuacje, które potrafią mnie pozbawić pewności siebie. Tak było wczoraj - to wtedy miejsce miało owo pierwsze wystąpienie, dziś wyszło lepiej, bo trema wpływ na prezentację miała już nieznaczny. Przebiegła ona sprawnie – teraz głos zabrały: Dagmara, Karolina i Agnieszka. Ich wypowiedzi na temat przygotowanych przez nas reportaży przeszywały projekcje tychże filmów. I tu czas na kolejną refleksje – dziewczyny, których nerwy przed spotkaniem bawiły mnie, gdy przyszło co do czego, okazały pełny luz, opanowanie i naprawdę profesjonalnie przekazały wszystko to, co przekazać w kwestii projekcji należało. Wygląda zatem na to, że teoria o psychicznej sile kobiet nie jest tylko kolejnym czekającym na obalenie stereotypem ;) Zaraz po zakończeniu prezentacji reportaży, zaprosiliśmy naszych gości na wystawę zdjęć, także w budynku Staromiejskiego Centrum Kultury Młodzieży. Rozmowy, przeglądanie prac naszych i nadesłanych nam w wyniku ogólnopolskiego konkursu "Pokaż, jak to widzisz!", a także całkiem popularne wpisywanie rozmaitych tekstów na przygotowaną przez nas projektową tablicę, stanowiły ostatni etap drugiego spotkania uczestników projektu

KONTR-o-WERSJA z krakowską młodzieżą szkolną. Kolejne już jutro, punktualnie o 18:00!

Rafał Bedlewicz

2010-09-23T14:36:00.000-07:00

Pierwsze koty za płoty…

Czyli wieczorna i kawowa retrospekcja z dnia wczorajszego. Spotkanie z młodzieżą krakowskich szkoł średnich.

Scena Staromiejskiego Centrum Kultury Młodzieży w Krakowie. Spora, przyciemniona sala teatralna. W lewym rogu kanapa i fotel, przyciągające klimaty retro. Odcinający się jasną plamą duży, biały ekran. Coraz to gasną i zapalają się kręgi pojedynczych świateł. Cała ta gra w kółko i cień jest sprawką ukrytego w prawym rogu widowni oświetleniowca. W tych świetlnych impresjach co raz to nikną to pojawiają się nerwowo chodzące, tupiące, stukające obcasem bądź biegające w ostatnich przygotowaniach postacie.

Nerwowo chodzi tam i z powrotem, ściskając kurczowo w dłoniach czarną podkładkę z starannie przygotowanymi notatkami. Ma na sobie szpilki, których bardzo nie lubi. Nuci coś pod nosem. Nie słychać słów. Mogę się założyć, że jest to coś, co uspokaja ją najbardziej – kibicowskie przyśpiewki. To Karolina.

Po drugiej stronie sali chodzi i nie może opanować charakterystycznego, wrodzonego
i indywidualnego ADHD, świadczącego o tym, że jest stworzony do kroczenia naprzód, a nie stania w miejscu. Mogę się założyć, że denerwuje się jak sto pięćdziesiąt, ale zrobi wszystko, żeby nie dać tego po sobie poznać. To Rafał.

Na fotelu przed laptopem siedzi, jako jedyna spokojna i opanowana. Przeziębiona przytula się do oparcia fotela. Wszystko przedyskutowała chwilę temu z Rafałem – teraz może pozwolić sobie na niewinne marzenia o błogim śnie: bezcennym , gdy dopada jesienne przeziębienie.
To Agnieszka.

Obok widzę czekającego na jakąkolwiek akcję na scenie. Siedzi, bo pozałatwiał już wszystkie „Krzysiuuuu ratuj…”, „Krzysiuuuu pomóź” , „Słuchaj skocz po pisaki, długopisy, taśmę, aparat… i gwiazdkę z nieba” – niezawodny i niezastąpiony w sprawach organizacyjnych, pomagający w ogarnianiu szczegółów, które przecież tworzą całość. Jak wyżej: To Krzyś.

Gdzieś tam biega nerwowo w szpilkach, w których nie potrafi chodzić i do których nie jest stworzona, bo przeczą jej naturze: chaosowi. Poczucie odpowiedzialności na całość zmusza ją nieraz do dyktatorskiego tonu, który wtajemniczeni na szczęście cierpliwie wybaczają. To ja.

Zegarek wskazuje 9.56. Na salę wchodzi grupa młodzieży. Mogliby być naszymi znajomymi, z którymi chodzi się na kawę czy do kina. Zajmują miejsca. Na sali czuje się wzajemne wyczekiwanie: Co oni powiedzą? A co oni pomyślą? „Co ja robieee tu uuuu.. Co ty tutaaaj robisz…”;)

Podnoszę mikrofon i tak jakbym uniosła czarodziejską różdżkę: na widowni zalega cisza, szepty nikną. Teraz cały obraz znika. Pozostają tylko wrażenia akustyczne. Reflektor oślepia tak, że przed sobą ma się tylko ciemność. Zaczynamy kompletnie nie widząc reakcji zgromadzonych.

Pierwsze 5 minut… jest cicho. To chyba dobrze.

Zapowiedź reportażu Karoliny i Rafała – „Własna tożsamość”. Znam materiał na pamięć, więc kątem oka obserwuję Karolinę. Zdenerwowanie. Zdenerwowanie rośnie z każdą minutą reportażu – chyba wiem o czym myśli: obie wiemy gdzie jest koniec. Znikają napisy końcowe, Karolina zaczyna swój komentarz.. i nagle jej nie poznaję. Karolina, która nie lubi publicznych wystąpień i kilka dni wcześniej wyliczała powody, żeby nie musieć zająć miejsca na scenie swobodnie snuje opowieść o Romach.

Jakie znacie stereotypy na temat Cyganów? Że śmierdzą, kradną, kłamią – to proste
do wyliczenia i to najczęściej słyszałam, gdy zadawałam to pytanie. Najprostszym zaprzeczeniem tych stereotypów są Natalia i Angelika, które poznałam w Tarnowie….

Oświetleniowiec wpadł na pomysł, żeby trochę oświetlić widownię. Wiedzę zasłuchane postacie. Nikt nie bawi się telefonem, nikt nie gada. Zasłuchanie, zapatrzenie, zamyślenie.

Reportaż o Żydach i komentarz Agnieszki. Ona zawsze mówi z dużą swobodą, nie boi się niełatwych pytań. Dlaczego tytuł „Ty Żydzie”? Właśnie dlatego, że wzbudza tyle emocji i jest dość kontrowersyjny. Dlatego też, że właśnie w tym określeniu zawierają się wszystkie stereotypy na temat Żydów. Zwykle wypowiada się te słowa w sposób bardzo negatywny. „Pożycz złotówkę. Nie. No to: Ty Żydzie.” Na widowni lekkie poruszenie, reportaż wzbudził emocje, szczególnie kibiców, bo dotknął tematyki stereotypów lokalnych, czyli: Cracovia = Żydzi.

Moja kolej. Mam trudniejsze zadanie: mówię o Łemkach. Odwracam kolejność: najpierw komentarz, później reportaż. Pytam: Kto wie, kim są Łemkowie? Ręka do góry. Jedna. Ok. To wytłumaczę. Muszę wam najpierw udowodnić, że stereotypy na temat Łemków istnieją, żebyśmy w ogóle mogli o tym pogadać. Kto słyszał o Akcji Wisła? Nikt. Ok. To ja opowiem. Reportaż. Jakieś pytania? Jedno. Może banalne, ale uważam je za sukces. Umiesz mówić
po łemkowsku? Ktoś się zainteresował.

Kończąc: Mam nadzieję, że nasze reportaże zmusiły was do krytycznego myślenia. Mogło się wam nie podobać, możecie mieć inne poglądy, możecie mieć uwagi techniczne i wszelkie inne uwagi, ale najważniejsze jest to, żeby w waszych głowach zrodziły się pytania i taka mała refleksja, że to jest bardzo, ale to bardzo trudne –trafić do drugiego człowieka z przesłaniem: „Słuchaj, ja nie jestem taki, jak ty o mnie myślisz. Spróbuj mnie poznać, posłuchać.”

I tak na koniec: W galerii czeka na was tablica i pisaki, napiszcie nam co myślicie, odrysujcie swoją rękę, namalujcie coś – co tylko chcecie.

Co napisali?

„100% tolerancyjni”, „Pozdrowienia dla Łemków, Żydów i Romów”, „I love Roma”, „Było fajnie”, „coś miłego”, „Kuba, Alexey pozdrawiają Łemków”, „Reportaż był świetny, życzymy dalszych sukcesów”, „Ania zawsze z wami”, „Tu byłem”.

Co narysowali?

Menorę w serduszku.

Galeria nam opustoszała. Siedzę i patrzę.

Karolina ma niesamowicie szczęśliwą minę. Śmieją jej się oczy. Cała się śmieje. No tak tak, udało nam się ;) Satysfakcja miesza się jeszcze na jej twarzy z niedowierzaniem, że udało nam się trafić do drugiego człowieka, do wielu ludzi, do wielu młodych ludzi z własnymi poglądami, do wielu młodych ludzi z własnymi poglądami, których zwykle trudno przekonać, bo kroczą własnymi ścieżkami i nie lubią drogowskazów. Chciałabym, żeby potrafiła się tym cieszyć trochę dłużej. I nie słuchała więcej, że przepracowane nad reportażem, przejeżdżone, przestresowane, przemęczone z montażem wakacje były frajerstwem. Bo nie były.
Bo przekonanie nawet jednego człowieka, że mniejszości narodowe to inspiracja a nie źródło strachu jest warte wysiłku.

Dla mnie tych kilka napisów i rysunków znaczyło tyle co: dobra robota, warto było. Dzięki
za tych kilka napisów i rysunków – bez odbiorców, bez was to co robimy nie miałoby sensu.

Kawa mi się skończyła, więc kończy się retrospekcja;)

Dagmara Michniewicz

2010-09-04T06:21:00.000-07:00

"Nieważne, jak nas nazywają, tylko co mają na myśli."

- Ten, co mieszka w Anglii – w prawie każdym języku będzie to określenie pokrewne z wyrazem ‘’English’’. Ale na przykład nasi zachodni sąsiedzi, jak się nazywają?

[Ktoś z tłumu]: - Niemcy

- Zgadza się, a po niemiecku będzie ‘’Deutsch’’. Ale my tej nazwy nie używamy. My mówimy ‘Niemiec’, czyli ‘’niemy’’, ten, który nie mówi. To jest nazwa obraźliwa. Anglicy z kolei Niemca nazwą ‘’German’’, Hiszpanie – ‘’Alemán’’. Romowie nazwą się Romami – Me som Rom.

Skąd Cyganie? Gdy przodkowie Romów wędrowali z Indii, dotarli na Bałkany, gdzie nazwano ich Cyganami – była tam bowiem sekta religijna o greckiej nazwie Acigan. To z nią skojarzono Cyganów. Jednak na przykład w Szwecji do dziś nazywa się ich Tatarami – Skandynawowie właśnie za przedstawicieli tego narodu wzięli Romów. W Anglii Cygana nazwą ‘’Gypsy’’. Dlaczego tak? W tamtejszym języku słowo to czyta się niemal tak samo jak ‘’Egyptian’’, czyli Egipcjanin, z których karnacją Brytyjczycy skojarzyli tą, jaka charakteryzuje Romów.

- Określenie ‘’Cygan’’ nabrało przez lata negatywnego brzemienia. Dlatego lansujemy nazwę właściwą ‘’Rom’’. Ale taka walka o nazewnictwo dotyczy nie tylko społeczeństwa Romskiego. Ci, którzy mieszkają na lodowej Grenlandii, jak ich nazwiemy?

[Ktoś z tłumu]: - Eskimosi.

- Zgadza się. Wiecie co to oznacza w języku duńskim? ‘Taki co żre mydło’. Dlatego od jakiegoś czasu Eskimosi domagają się by nazywać ich Inuitami.

Pół godziny później, w rozmowie z cygańską młodzieżą. 14,15,16-latkowie.

- Określenie ‘’Cygan’’ jest obraźliwe?

- [Chwila zamyślenia] To właściwie zależy od kontekstu. Nieważne, jak nas nazywają, tylko co mają na myśli.

Rafał Bedlewicz

2010-09-04T06:16:00.000-07:00

"Przecież nie ma różnicy..."

Kamery na statywach, ekipa przygotowana. Kobiety, mężczyźni, dzieci i starsi – Romowie z niepewnością obserwują paru młodych ludzi, którzy dopieszczają ostatnie techniczne kwestie. Wszechobecny szept, którego resztki znikły po pierwszych słowach Adama Bartosza. Sprzęt włączony, zaczynamy nagranie. Zainteresowania pracą ekipy spada wprost proporcjonalnie do zaawansowania wykładu człowieka, który stanowi wyjątkowe ogniwo między kulturą romską i polską. Dziś stanął naprzeciw zadania podobnego do tych, z którymi spotykał się przez lata w tarnowskim Muzeum Etnograficznym. Spotkanie z rodzinami cygańskimi zorganizował po to, by wzmocnić siłę słów prelekcji, jaką zgodził się wygłosić Łowcom Stereotypów. Prócz wiedzy teoretycznej mieliśmy zatem zostać wzbogaceni o doświadczenie w kontaktach międzykulturowych, które sprawi, że z większą wiarygodnością uda nam się przedstawić romską mniejszość etniczną w naszych reportażach.

Pan Bartosz skończył wykład, mówił o języku, romskiej historii, wspominał o muzeum. Mieliśmy teraz porozmawiać z młodszym cygańskim pokoleniem, naszymi rówieśnikami, dziećmi starszymi, dziećmi młodszymi, dziećmi kilkuletnimi. Wcześniej jeszcze ktoś zaproponował, by kilka dziewczyn pokazało parę cygańskich tańców. Poszły się przebrać, my wzięliśmy się za przestawianie sprzętu na pobliską polanę, w drugiej części podwórka muzeum, gdzie starsi wyczekiwali już występu. Wiedząc, że przygotowywanie do prezentacji może potrwać dłużej, z jedną kamerą w ręku, w sporym głodzie pobiegłem do najbliższego sklepu. Do muzeum wróciłem wyposażony w drożdżówkę. Wychodząc na podwórko, podpatrzyłem Karolinę. Przy jednym ze znajdujących się na tyłach muzeum cygańskim powozie rozmawiała z kilkorgiem dzieci. Ludzie byli wszędzie, część ekipy zajmowała się sprzętem, reszta prowadziła ożywione i pełne wzajemnej sympatii rozmowy z Romami. Wśród tego całego chaosu stała Karolina z nieopatrznie włączonym mikrofonem w ręku i dzieci z wyrysowanym na twarzy zakłopotaniem. Skąd się wzięło, zrozumiałem dopiero parę dni później. Przesłuchując w samotności nagrania, trafiłem na taki zapis:

- Wasz strój, jak ubieracie się na co dzień?

- [Chwila zastanowienia] No, normalnie. Jak Polacy.

- Jak przechodnie reagują na Romów na ulicy?

- No, nie reagują. Przecież nie ma różnicy…

Rafał Bedlewicz

2010-09-04T06:10:00.000-07:00

"Się te wszystkie kultury pomieszały...."

Cicha świetlica romska, na piętrze jednej ze starych tarnowskich kamienic. Kilka pomieszczeń – kuchnia, siłownia, większy pokój z komputerami i stołem pingpongowym pośrodku. Na tyłach - salon kosmetyczny, którego lekko onieśmielona Andżelika nie pozwoliła sfilmować. Wraz z siostrą już drugą godzinę rozmawiają z Karoliną. O wszystkim: szkole, tradycji, rodzinie, planach na przyszłość. Przy niewielkim stoliku, tuż obok starego kominka. W tle komputery. Stonowany ciąg słów Andżeliki i Natalii mąci tylko dźwięk przestawianej przeze mnie co chwilę kamery. Ktoś z impetem szarpnął za klamkę, zawiasy skrzypią, otwierają się tylne drzwi:

- Nie ma mamy?

- Nie ma, nie ma, właśnie wywiadu udzielamy – rzuciła jedna z dziewczyn.

- A to przepraszam najmocniej, może przeszkodziłam.

- Nic nie szkodzi – odparłem.

- Ja tylko te ogórki przyniosłam. I te pomidory, o.

- To jest właśnie nasza babcia – dziewczyny, ze szczerą sympatią w głosie.

- Moglibyśmy zadać Pani kilka pytań? – Karolina.

- Oj, ale ja taka jestem zmęczona, ja muszę iść już.

- Babciu, będziesz w telewizji! No chodź, babciu, babciu.

- Oj, strasznie gorąco, ja nie mam siły, no ale, no ale o co chodzi?

- O tradycje romskie – z nadzieją w oczach odparła Karolina. Przed nami w torbą zakupów w ręku, oparłwszy się z lekka o stół, stała postać, która romską kulturę, wartości i historię zdawała się mieć wyrysowane na twarzy.

- No ale ja nie wiem, gorąco mi strasznie, ja pracuję na burku, handluję. Państwo z Tarnowa?

- Nie, nie, z Krakowa – szybko przyznałem.

- To, to jest tutaj, jak ta fabryka, tam była taka piaskówka – zaczęła mimowolnie starsza Pani.

- Oni, to znaczy Romowie tarnowscy tu przyjechali wozami, dawno temu, bo tu rodzina taty była. Mamusię Polkę miałam, tatusia Cygana. Tę świetlicę założył właśnie mój tatuś, Siewak Andrzej, był założycielem tej świetlicy, w której teraz siedzimy. W ’63 roku. Teściów miałam z Rymanowa, teść mój handlował końmi, teściowa była wróżbitką. Chodziła po Zakopanem, ja z nią. W cygańskich strojach, jak wszyscy. Były takie spódnice kolorowe i fartuchy.
Też takie miałam!

- Ma je Pani wciąż?

- Tak, ja przeważnie chodzę w spódnicach. Oj, bo wiecie - kiedyś tradycje były piękne, szanowało się je.

- Teraz nie?

-Teraz jest inaczej, inne tradycje są. Bo pieniądze są. Kiedyś była większa bida, chleba
z cukrem się nawet zjadło. Tak było! Polane wodą i się tak jadło. Oj, najlepiej, jakby teściowa była – ona to była szanowaną wróżbitką! Patrzyła w oczy i wszystko tam widziała!

- A uczy Pani wnuczki wróżyć?

- Wnuczki? A nie, nie. Teraz nie ma już takiej tradycji. Się te wszystkie kultury pomieszały…

Rafał Bedlewicz

2010-08-30T09:21:00.000-07:00

„Nie taki diabeł straszny….”

Wystawa dotycząca mniejszości narodowych i grup etnicznych, z wyszczególnieniem romskiej, żydowskiej i łemkowskiej.

Staromiejskie Centrum Kultury Młodzieży w Krakowie
ul. H. Wietora 13/15
20-30 września 2010 w godzinach 8.00-22.00

Łowcy stereotypów zapraszają na wystawę fotografii poświęconą tematyce mniejszości narodowych i grup etnicznych, z wyszczególnieniem romskiej, żydowskiej i łemkowskiej. Wystawa obejmuje również prace z realizacji projektu KONTR-o-WERSJA, obrazujące kulturę, tradycję i życie codzienne przedstawicieli powyższych mniejszości.

Po cygańsku niepohamowana radość życia, która przejawia się w błyskiem w dużych, brązowych oczach Natalki. Głęboko ukryta w czarnych źrenicach tajemnica i nieprzewidywalność.

Spokojna, stara mądrość czająca się w najstarszym Imamie w Polsce - Mustafie Jasieńskim czytającym Księgę .

Łemkowska tożsamość wyrażająca się żywiołowym tańcem i przywiązaniem do krajobrazu Łemkowyny: gór- przestrzeni, w której styka się niebo z ziemią.

Zapraszamy do obejrzenia fotografii, o których mówić się nie powinno – a może nawet mówić się nie da.

Wydarzenia towarzyszące wystawie w dniach 22-23 września 2010

Prezentacja reportaży filmowych poruszających tematykę mniejszości romskiej, łemkowskiej i żydowskiej. Spotkanie - debata z realizatorami projektu „KONTR-o-WERSJA”.

Wstęp wolny

Ze względu na ograniczoną liczbę miejsc chętnych do wzięcia udziału w spotkaniu prosimy o kontakt z organizatorem: 696 517 090 lub dagmara.michniewicz@gmail.com

2010-08-19T02:11:00.000-07:00

Pokaż jak to widzisz!;)

Teraz możecie dodawać do galerii swoje autorskie fotografie, które tematycznie wiążą się z mniejszościami narodowymi i grupami etnicznymi – niekoniecznie wyłącznie z tymi, którym poświęcony jest projekt „KONTR-o-WERSJA”. Oczywiście każda fotografia zostanie opatrzona nazwiskiem lub pseudonimem autora. Chętnie zamieścimy również komentarz do waszego zdjęcia, czyli: Kto? Co? Gdzie? Kiedy? Jak? Dlaczego?

Jeśli chcecie pokazać świat mniejszości narodowych i grup etnicznych z waszej perspektywy, przesyłajcie fotografie na adres e-mail: dagmara.michniewicz@gmail.com. W tytule wiadomości wpiszcie: „galeria: KONTR-o-WERSJA”. Ilość zdjęć, które możecie zamieścić nie jest ograniczona. Zachęcamy więc do przesyłania autorskich fotografii i zobowiązujemy się do regularnego aktualizowania galerii. Termin przesyłania zdjęć upływa 26 sierpnia. Najlepsze zdjęcia zostaną wypromowane w trakcie wystawy fotografii, zaplanowanej na wrzesień. Informacji na ten temat szukajcie na głównej stronie naszego bloga lub na stronie www.kontrowersja.com w zakładce "Aktualności".

Łowcy stereotypów

2010-08-19T02:08:00.001-07:00

„Swoich sąsiadów warto znać”

- czyli recenzja książki Jacka Milewskiego „Dym się rozwiewa”.

Od dwóch lat mamy możliwość lepszego poznania swoich sąsiadów. Możemy im towarzyszyć w codziennym życiu, w chwilach szczęścia i smutku. Taką szansę dał nam Jacek Milewski, pisząc książkę „Dym się rozwiewa”. Wielkie podziękowania w jego stronę, za to że nie napisał kolejnego naukowego „arcydzieła”. Jego dzieło jest zbiorem opowiadań, dzięki któremu poznajemy ich wszystkich. Od osób u schyłku życia, po małe brzdące, dopiero co uczące się pisać, tak jak Czarli. Z resztą, najlepiej jak Czarli sam się Wam przedstawi: „Mam namie Maciej apo cyganisku mojemie jes Czarli mam dziewinci lat i puł ii hoce do pierszej klasy(...) Hoce do szkły jusz czy miseionce i znam fszyskie litery ale robie dużo buebduf dlatego panmi powieciau ze powinem ciwiczyć i żebym dużo czytau ksionszek(..)" Zapiski Czarliego mogą nas bardzo dużo nauczyć (nie mam na myśli ortografii akurat). My jak i on, nie wiemy na czym Ten świat polega, patrzymy na wszystko i wszystkich, takim samym dziecięcym wzrokiem, obserwując i analizując.

Naszym przewodnikiem w codzienności będzie pewien pedagog, jego podopieczni i ich rodziny. Niby nic nowego, nic ciekawego, bo przecież mamy takie same problemy, w szkole, w pracy, w domu. Ale jest jedna znacząca różnica między nimi, a nami. My mamy tylko swoje problemy, a u nich problem jednej osoby, jest problemem całej rodziny, począwszy od mamy i taty, skończywszy na prapradziadkach. Napisałam, że przecież mamy takie same problemy, ale to tylko pozory. Główny bohater poznając swoich sąsiadów, spotyka się z ogromnym wachlarzem dziwnych sytuacji, poglądów, a w końcu i owych problemów. No bo co ma zrobić nauczyciel, kiedy jego najzdolniejsza uczennica płacze na lekcji, bo w wieku jeszcze dziecięcym została żoną, albo jeden z uczniów musi wyjechać do obcego kraju, ponieważ jego rodzice tak postanowili. Na szczęście czytając tę książkę, można się pośmiać i wzruszyć - w końcu sąsiedzi nasi mają bardzo barwne życie.

Po tej lekturze będziemy mądrzejsi w wiedzę o ich kulturze i tradycji, ale też w jakiejś malutkiej część poznamy ich życie, której niejednokrotnie jest trudniejsze przez nas. Często rzucamy im kłody pod nogi nieświadomie, wynika to z naszej niewiedzy- ta książka idealnie może załatać braki dotyczące naszych sąsiadów.

"W polskiej literaturze Romowie byli dotąd albo brudnymi żebrakami albo uwodzili śpiewem i tańcem przy ognisku. Książka Jacka Milewskiego jest bez wątpienia przełomowa, gdyż pokazuje Romów zupełnie inaczej: jako uczestników tej samej, "naszej" codzienności - przed telewizorem, ekranem komputera, w szkole i szpitalu. To opowieść o sąsiadach, a nie o obcych. A swoich sąsiadów znać wypada. Dlatego gorąco zachęcam do lektury".

prof. Waldemar Kuligowski, antropolog kulturowy UAM w Poznaniu, eseista i autor programów telewizyjnych

Karolina Stachura

2010-08-09T11:10:00.000-07:00

Romowie w Tarnowie,
czyli kolejne nagrania za nami

W Tarnowie raz już w ramach projektu ,,KONTR-o-WERSJA'' gościliśmy. Wtedy naszym zamiarem było odbycie prelekcji i poznanie nieco romskiego środowiska. Tym razem do tego polsko-romskiego miasta przyjechaliśmy mając w planach wyłącznie ciężką pracę. Przyjazd o godzinie 14:00, zameldowanie w hotelu, zjedzony naprędce obiad i pierwsze spotkanie z Andżeliką i Natalią - dziewczynami, z którymi rozmowa - pozwolę sobie zdradzić - stanowić będzie główną oś naszego filmowego reportażu. Omówiliśmy ważniejsze z dziennikarskiego punktu widzenia kwestie i ustaliliśmy, że pierwsze nagranie odbędzie się wieczorem. Dlaczego wieczorem? Wciąż czekaliśmy na część sprzętu i zespołu, które z przyczyn technicznych zostały w Krakowie. Tą część zespołu stanowiła Aga Kurleto - w pełnym gronie spotkaliśmy się w okolicach godziny 19:00 i z miejsca ruszyliśmy na kolejne spotkanie z wcześniej wymienionymi dziewczynami. Nagranie było niezwykłe z kilku powodów - po części dlatego, że udało nam się je przeprowadzić w prawdziwej romskiej świetlicy. Przede wszystkim jednak porozmawialiśmy z pochodzącą z tradycyjnej romskiej rodziny - mamą dziewczyn, co było zupełnie nieplanowane, acz okazało się niezwykle cenne. Drugi dzień naszego pobytu rozpoczęliśmy od nakręcenia wyszukanych wcześniej ''przebitek'', czyli ujęć, które mają ''przebijać'' główną rozmowę filmu. Zaraz po tym, tj. o godzinie 14:00 trafiliśmy z powrotem do romskiej świetlicy, gdzie udało nam się porozmawiać z babcią naszych bohaterek i kilkorgiem romskich dzieci. Reszta naszego pobytu poświęcona była już tylko Andżelice i Natalii. Ogrom poruszonych tematów, opinii, faktów, zrobionych ujęć, nagranych plenerów. Ogół zdobytego podczas tych 2 sierpniowych dni materiału należy teraz niczym naprawdę dorodny diament - oszlifować. I tym właśnie zajmiemy się w ciągu najbliższych tygodni. Efekty już pod koniec sierpnia, tym czasem - do przeczytania ;)

Rafał Bedlewicz, Karolina Stachura

2010-08-09T11:07:00.000-07:00

Z Danielem Wójtowiczem o miksowaniu, nagrywaniu, masteringu i nie tylko!
czyli warsztatów i konsultacji ciąg dalszy

Projekt ,,KONTR-o-WERSJA'' to nie tylko praca nad realizacją poszczególnych zajęć, ale także nauka, nauka i jeszcze raz nauka. A ta dotyczyć ma zarówno zadań, jakich podjęliśmy się jako ''Łowcy stereotypów'' jak i wielu innych płaszczyzn pracy w mediach, bo nie wiemy przecież, gdzie konkretnie leżą nasze dziennikarskie powołania :). Właśnie dlatego kolejne warsztaty, jakie odbył z nami pracujący w Radio RMF MAXXX Daniel Wójtowicz, dotyczyły realizacji dźwięku. Zajęcia rozpoczęliśmy od kilku praktycznych informacji - dowiedzieliśmy się, jakie są różnice między akustykiem, nagłaśniaczem, dźwiękowcem i realizatorem dźwięku i dlaczego tylko ostatnie z tych pojęć może być poprawnie używane w odniesieniu do pracy, o jakiej mówił nam Daniel. Teatr, telewizja, radio, czy studio nagrań to miejsca, w których jak nam się zdawało można spotkać ludzi parających się tą profesją. Jak się jednak okazało w studiach nagrań, zatem tam gdzie powstaje np. spora część muzyki, z jaką spotykamy się na co dzień - pracę tę często wykonują sami muzycy, tudzież osoby postronne, nierzadko niezajmujące się realizacją dźwięku fachowo. Dlaczego tak jest? Wszystko zależy od naszych oczekiwań względem wykonanej realizacji - jeśli nie są wielkie, tudzież nagranie nie jest przesadnie skomplikowane - wystarczy podstawowy zasób wiedzy z zakresu realizacji dźwięku. I taki właśnie posiąść mieliśmy tego dnia. Fakt, że można realizować ów dźwięk nie zajmując się tym profesjonalnie, bardzo nas podbudował :). W trakcie naszych zajęć pojawiło się jeszcze pojęcie ''reżyser dźwięku'' - kto to taki? Krótko mówiąc osoba mająca podobne zadania do realizatora dźwięku, jednak dysponująca większym zakresem muzycznej wiedzy teoretycznej. Osoby te najczęściej wspomagają się urządzeniami takimi jak korektory, stół mikserski, procesory sygnałowe, o których Także szczegółowo opowiedział nam Daniel. Na koniec mieliśmy możliwość spróbowania swoich sił w studio nagraniowym Radio Pryzmat - miksowaniem, nagrywaniem, obróbką dźwięku, masteringiem, czy nagłaśnianiem na razie jednak na poważnie zajmować się chyba nie będziemy ;) Mimo to - zajęcia należy zaliczyć do niezwykle udanych, z niecierpliwością czekamy zatem na kolejne warsztaty z Danielem Wójtowiczem.

Rafał Bedlewicz

2010-07-20T01:11:00.001-07:00

My- Polacy, oni- Romowie/Cyganie?

czyli o tym jak przekroczyć stereotypową linię podziału i znaleźć się na pograniczu kulturowego porozumienia. Relacja Karoliny Stachury ze spotkania z Romami w Tarnowie.

Dziwni, kolorowi, inni... całkowicie inni niż my- takie były moje pierwsze skojarzenia, kiedy grupa młodych Romów weszła na teren Muzeum Okręgowego w Tarnowie. Było ich znacznie więcej niż nas i wydaje mi się, że to my bardziej się ich baliśmy, niż oni nas. Siedzieliśmy razem, ale jednak początkowo osobno- tak jak w życiu, mieszkamy w tym samym mieście, na tej samej ulicy, a nawet się wzajemnie nie znamy. Najbardziej zadziwiająca była ich otwartość, na każde zadane pytanie odpowiadali bardzo chętnie, każdy miał coś do dodania. Kiedy z nimi rozmawiałam, myślałam cały czas o tym, aby dobierać tak słowa, żeby nie poczuli się urażeni. Tylko, że oni nawet za bardzo nie zwracali na te słowa uwagi, od małego są przyzwyczajeni, że mówi się my-Polacy, oni-Romowie/Cyganie (kwestia nazewnictwa ich jest bardzo skomplikowana, ale oni nie obrażają się o żadną z tych dwóch nazw). Oni się chyba o nic nie obrażają, zapytani czy czuli się kiedyś poniżani przez Polaków, opowiadali o tym, bynajmniej nie ze złością- jak to mamy my w naturze- mówili to bardziej ze smutkiem. Stwierdzili, że wielka przepaść jaka nas dzieli, wynika z faktu, że Polacy w ogóle nie wiedzą nic o Romach i co najgorsze nawet nie chcą ich poznać, najlepiej przejść obok nich obojętnie, udając, że w ogóle nie istnieją, a przecież każdy z nich ma jakieś marzenia czy plany na przyszłość. Każdy z nich chce skończyć szkołę, pójść na studia, później założyć dużą rodzinę, z trójką bądź czwórką dzieci, łącząc to z pracą. Powinniśmy brać przykład z Romów- stanowią jedną wielką rodzinę, gdzie każdy każdemu pomaga. Powicie: oni przecież piją i kradną... a Polacy to nie piją i nie kradną...? Mniejszości narodowe to inspiracja, a nie źródło strachu.

Karolina Stachura

Zapraszamy do galerii ;)

2010-07-20T01:01:00.000-07:00

To nieprawda, że "dziś prawdziwych Cyganów już nie ma"!

relacja Joanny Majki ze spotkania z przedstawicielami mniejszości romskiej w Tarnowie

W dniu 16 lipca 2010 nasza ośmioosobowa ekipa wyruszyła do Tarnowa, aby poznać tutejszą mniejszość romską.

W tym dniu w Krakowie pogoda zapowiadała się burzowa. W Tarnowie jednak zastaliśmy upał około 35 stopniowy. Godzina 10.34, w skwarze dzielnie pokonywaliśmy trasę, która doprowadziła nas do Muzeum Etnograficznego.

W tym miejscu obejrzeliśmy wystawę stałą, pokazującą historię, kulturę oraz współczesne życie Romów. Wystawa ta została otwarta w kwietniu 1990 roku z okazji odbywającego się w Serocku pod Warszawą IV Kongresu Romów. Mieści się w XVIII- wiecznym dworze, na którego zapleczu urządzona jest plenerowa część złożona z wozów taborowych.

Dyrektor tegoż muzeum, pan Adam Bartosz opowiedział nam pokrótce o mniejszości romskiej. Otrzymaliśmy wiadomości z pierwszej ręki, ponieważ pan Adam Bartosz jest etnografem, cyganologiem, autorem wielu rozpraw, artykułów i książek o Romach, wydanych w Polsce i za granicą oraz wystaw o tematyce nawiązującej do mniejszości narodowych, zwłaszcza romskiej i żydowskiej. Uczestniczył w etnologicznych ekspedycjach naukowych, szczególnie interesując się społecznościami romskimi na Bałkanach. Przebywał na stypendiach naukowych poświęconych problematyce mniejszości narodowych między innymi w Stanach Zjednoczonych, w Wielkiej Brytanii, w Indiach.

Po wykładzie nastąpiła integracja z liczną grupą romską, na czele z przewodniczącą Stowarzyszenia Kobiet Romskich „Kcher” w Tarnowie – Palomą Jędrasik oraz „Królem” Romów tarnowskich – Adamem Andraszem – Rzecznikiem Praw Romów w Europie.

Bardzo ciekawym i pięknym punktem programu były tańce w wykonaniu rodowitych, młodych i urodziwych dziewcząt romskich m .in. Natalii i Andżeliki.

Na zakończenie spotkania Rafał Bedlewicz i Karolina Stachura przeprowadzili rozmowę z młodymi przedstawicielami romskiej społeczności. Dagmara Michniewicz, Angelika oraz Justyna Kurleto stale czuwały, by nagrywany materiał był jak najbardziej profesjonalny.

Po prawie trzygodzinnym spotkaniu z mniejszością romską udaliśmy się na zwiedzanie miasta Tarnowa. W tym niebotycznym upale udało się nam zobaczyć: Rynek, Ratusz, Bazylikę Katedralną Najświętszej Marii Panny, wybudowaną w pierwszej połowie XIV wieku oraz piękny, drewniany Kościół p.w. Matki Bożej Szkaplerznej z 1458 roku. Zobaczyliśmy również jeden z najstarszych i najciekawszych cmentarzy żydowskich w Małopolsce.

Po prawie dwugodzinnym zwiedzaniu miasta zmęczeni, ale zadowoleni udaliśmy się na dworzec PKP. Szczęśliwie powróciliśmy do Krakowa po niecało półgodzinnej podróży pociągiem. Naprawdę warto było przyjechać i poznać Romów, ich niepowtarzalną, otwartą, rodzinna kulturę, pomimo niesprzyjającej aury pogodowej.

Joanna Majka

Zapraszamy do galerii ;)

2010-07-20T00:59:00.000-07:00

Świat z dźwięków
czyli warsztaty z realizacji dźwięku i montażu radiowego

Tworzenie radiowego, czy telewizyjnego reportażu to nie tylko skrupulatne zbieranie dokumentacji, ale przede wszystkim nie mniej skrupulatny, czasochłonny i niezwykle satysfakcjonujący montaż. O tym, jak z ''surówki'' przygotować reporterskiego ''gotowca'' 10 lipca przez blisko 3 godziny rozmawialiśmy z jednym z realizatorów Radio Pryzmat, pracownikiem RMF FM - Danielem Wójtowiczem. Moc programów, setki opcji, dziesiątki konwencji montowania nagrań. Jak sprawić, by zestaw często niepoukładanych, długich i miejscami nużących wypowiedzi zestawić w spójną, treściwą i nieprzerwanie interesującą całość? Najważniejsze zdaniem Daniela jest rozpisanie zgromadzonych materiałów - przygotowanie planu montażu, jaki zamierza się przeprowadzić okazuje się kluczowe, bo gwarantuje, że ujmiemy wszystkie najważniejsze wypowiedzi w odpowiednim zakresie i bez zbędnych powtórzeń. Plan ten powinien opierać się na wcześniej przygotowanym scenariuszu, jednak jak twierdzi Daniel - scenariusz często stanowi tylko zwyczajny motor napędowy do pracy, bowiem sam efekt najczęściej znacząco od niego odbiega. Przyczyną jest wielokrotna zmiana koncepcji w trakcie nagrań, której trudno uniknąć. Mając ''rozpiskę montażu'' czas zabrać się do pracy z komputerowym programem. Tych jest naprawdę wiele - to, który wybierzemy zależy wyłącznie od naszych indywidualnych oczekiwań. Każdy ma swoje plusy i minusy. W istotnych aspektach są jednak do siebie bardzo podobne. Wycinanie zbędnych kwestii, potknięć rozmówców, czy niechcianych dźwięków, wyciszanie poszczególnych momentów, likwidowanie szumu, normalizowanie do poziomu właściwego dla dobrego odbioru przez słuchacza - to ledwie kilka z opcji, jakich przy montażu reportażu używać trzeba setki razy. Ważne by temu etapowi pracy poświęcić jak najwięcej czasu - głównie od niego zależy przecież techniczna jakość naszego dzieła. Piszę ''głównie'', bowiem istotne jest przecież samo zebranie dokumentacji, to także trzeba robić umiejętnie, jednak o tej części naszej pracy szerzej napiszę w innej notatce. Muzyka, ''przebitki'', dodatkowe efekty i modelowanie, doprowadzanie każdego elementu do perfekcji jest ostatnim etapem montowania reportażu. Na niego Daniel polecił nam nie przeznaczać ściśle wyznaczonej ilości czasu - ważne by dopracowywanie odbywało się bez zbędnego stresu, by wszystko spokojnie kilka razy przemyśleć. Oczywiście w przypadku reportażu telewizyjnego kwestiom tym poświęcić należy się z dwukrotnym zaangażowaniem - prócz dźwięku, niemniej ważny jest przecież wówczas także obraz. Zajęcia nasz instruktor zakończył stwierdzeniem, które zapamiętać powinien każdy, kto reporterskim rzemiosłem jakkolwiek jest zainteresowany, a kiedyś z nagłej potrzeby ducha chwycić może za dyktafon, tudzież kamerę, by stworzyć własny reportaż. Ta dziedzina sztuki - bo tak, nazywa pracę dziennikarską Daniel - jest niezwykle wdzięczna. By stworzyć przyzwoite dzieło nie wymaga przesadnego talentu, a raczej - sumiennej pracy, dobrego pomysłu i naprawdę otwartej na nowe doznania wyobraźni. Ofiarowując wszystko to, zyskać można bodaj jeden z najlepszych sposobów współczesnego, artystycznego wyrazu, jakim jest właśnie reportaż.

Rafał Bedlewicz

2010-07-14T09:43:00.000-07:00

Sfilmowane! I co dalej?!

czyli warsztatów i konsultacji filmowych cd.

Po kilkugodzinnych łowach przyszedł czas, by upolowany materiał rzucić na dziennikarski stół i przyrządzić zeń smakowity reportaż. Pod czujnym okiem P. Agnieszki Sumskiej 30 czerwca omówiliśmy szczegółowo zebrany materiał – każde zepsute ujęcie, każdy trafny rzut kamery. Dało się wypatrzeć reporterskie zwyczaje każdego z nas – poprawić błędy i zwrócić szczególną uwagę na pozytywy, tak by następny zebrany materiał nie sprawiał przy montażu już żadnych problemów. Jednak nie tylko montaż był celem naszego spotkania – podzieliliśmy się na dwie grupy, z których jedna zajęła się właśnie ‘’ulepieniem’’ z zebranych nagrań filmu, z kolei druga uczyła się filmowania wywiadów - skutecznego oświetlania, właściwych ruchów kamery. Rola modelki przypadła tu p. Agnieszce ;) Spędziwszy w takim podziale dłuższy czas – grupy zamieniły się zadaniami, tak by każdy ze spotkania wyciągnął jak najwięcej. Efekt: montowanie materiałów filmowych i nagrywanie wywiadów opanowane. Nie spoczywamy jednak na laurach pamiętając, że by być dobrym dziennikarzami wciąż jeszcze musimy ćwiczyć, ćwiczyć i raz jeszcze ćwiczyć;)

Rafał Bedlewicz

2010-07-14T09:25:00.000-07:00

Tajniki warsztatu filmowego,

czyli przestrzeń w filmie, zasady kompozycji kadru, punkt widzenia, ustawienie kamery w praktyce

Zakończyliśmy pierwszy etap naszego projektu "KONTR-o-WERSJA", czyli programy radiowe już za nami. Teraz przyszedł czas na reportaże filmowe, ale nawet najlepsi reporterzy kiedyś uczyli się "współpracy" z kamerą, dlatego w sobotę 26 maja udaliśmy się na Bulwary Wiślane, żeby się z nią "zaprzyjaźnić" i pod czujnym, fachowym okiem naszego dziennikarskiego specjalisty, pani Agnieszki Sumskiej, poznać tajniki kadrowania. Początki bywają trudne, nawet bardzo trudne. Mały, niepozorny przycisk może sprawić wielkie trudności. Jeden za mocny ruch palcem i całe ujęcie trzeba skasować. Próbujemy drugi raz... i znowu zoom nam skacze. Trzeci, czwarty, piąty... wszystko kasujemy. Po którymś razie w końcu paluszek zachował się tak jak powinien, ups... nikt nie zauważył, że słup znalazł się w kadrze. Powtarzamy ujęcie. Jak widzicie przy okazji pracy z kamerą uczyliśmy się cierpliwości:-) Efekty naszej pracy będziecie mogli zobaczyć już we wrześniu, kiedy to będą gotowe nasze reportaże o mniejszościach narodowych i etnicznych;)

Karolina Stachura

Zapraszamy do galerii;)

2010-07-13T04:04:00.000-07:00

Czy da się żyć bez stereotypów?

Fragment rozmowy z prof. Januszem Majcherkiem, przeprowadzonej przez Dagmarę Michniewicz. Całość wywiadu można było usłyszeć na antenie Radia Pryzmat 24 czerwca w programie Kontrowersje. Zainteresowanych zapraszamy na powtórki programów radiowych we wrześniu. Aktualne informacje na http://www.radiopryzmat.pl/

-Czy stereotyp jest uproszczoną mapą świata społecznego, w którą wyposażyła nas ewolucja?

- Czy stereotyp pochodzi z ewolucyjnych mechanizmów, tego nie jestem pewien. Sądzę, że raczej ma charakter socjo - kulturowy, więc jest wytworem człowieka jako twórcy kultury i faktycznie jest uproszczonym obrazem rzeczywistości. Stereotypy są uproszczeniami na temat innych ludzi, odnoszącącymi się nie tyle do ich biologicznych czy fizjologicznych cech, ale właśnie do tych społeczno - kulturowych. Jest to po prostu uproszczona próba zrozumienia innego, obcego człowieka przez ludzi, którzy nie dysponują pełną informacją i odpowiednim zestawem kompetencji, żeby dokonać tego w sposób pogłębiony i bardziej merytoryczny.

- Czy da się żyć bez stereotypów?

- Jest to trudne. Ten, kto nie dysponuje pełną wiedzą o innych, musi sobie wyrobić na ten temat jakieś wyobrażenie. Inaczej musiałby żyć w permanentnym lęku przed obcym, co też jest bardzo silnie obecnym czynnikiem w wielu kulturach, ale także lęku przed niezrozumieniem, przed brakiem porozumienia. Stereotyp zastępuje wiedzę, jest próbą poznawczego opanowania rzeczywistości, której tak naprawdę do końca nie rozumiemy, bo trudno jest zrozumieć innego. Posługujemy się stereotypem po to, żeby uniknąć tych wszystkich problemów, które wynikają z braku kompetencji, z braku wiedzy.

- Czy jesteśmy w stanie wskazać proces w jakim powstaje stereotyp i kto tak naprawdę ma największy wpływ na kształtowanie stereotypów?

- Stereotyp jest trwalszy niż rzeczywistość, którą odzwierciedla. Stereotypy trwają znacznie dłużej niż te cechy rzeczywistości społeczno - kulturowej, które stają się ich podstawą. Ich proces narastania, budowania, tworzenia jest długotrwały. Nie można więc powiedzieć, że ktoś stereotyp z dnia na dzień czy z miesiąca na miesiąc, czy nawet z roku na rok powołuje do istnienia. One się długo, długo, długo kształtują, a potem długo, długo, długo trwają. Są wytworem społecznym, zbiorowym, a więc wymagają też takiego kolektywnego, zbiorowego przezwyciężania.

-Czy człowiek może sobie kompletnie nie zdawać sprawy z tego, że posługuje się stereotypem?

- Tak jak pan Jourdain nie zdawał sobie sprawy z tego, że mówi prozą. To jest cecha charakterystyczna ludzi, którzy posługują się pewnymi schematami poznawczymi czy pewnymi interpretacjami, a nie rozumieją, że to nie są obiektywne mechanizmy poznania, tylko po prostu jakieś schematy. Stereotyp jest elementem procesu poznawania rzeczywistości społeczno kulturowej, schematem, który to umożliwia, ale jednocześnie ogranicza to poznanie właśnie do uproszczonej formy. Jest prymitywizacją procesu poznawania i rozumienia rzeczywistości społeczno- kulturowej.

- Czy podjąłby się Pan zadania, wskazania grup społecznych, które najchętniej Polacy szufladkują?

- Stereotypy, wbrew pozorom, dotyczą najbliższych, to znaczy tych, którzy są w jakimś zasięgu poznawczym, zasięgu oddziaływania kulturowego czy choćby politycznego. Polacy nie mają żadnych stereotypów dotyczących Eskimosów czy mieszkańców odległych krain. Polak nie ma stereotypu Malaja, natomiast ma stereotyp Niemca, Rosjanina czy Czecha, ponieważ to są ci, którzy są na tyle blisko, że nas interesują. Malaje czy mieszkańcy Patagonii nas nie interesują, my z nimi nie mamy nic do czynienia i w nie ma żadnego wzajemnego oddziaływania. Niemcy, Rosjanie czy Czesi nas interesują, bo są stosunkowo blisko, ale jednocześnie są to obcy, nie należą do naszego narodu czy społeczeństwa. Zainteresowanie nimi jest wystarczająco silne, żeby stereotyp powstał, a znajomość ich nie jest wystarczająco dobra, żeby zamiast stereotypu była kompetentna, merytoryczna, fachowa wiedza na ten temat.

- Co może decydować o trwałości stereotypu?

-To, co też decyduje o ich powstawaniu, czyli ograniczony zasób wiedzy. Dam pewien przykład: Niemcy mają stereotyp dotyczący Polaka czy polskości i to jest stereotyp ujęty w takim symbolicznym określeniu „polnische Wirtschaft”, które oznacza, że Polak jest bałaganiarzem, niezdolnym do samodzielnego kierowania sobą czy wydajnej pracy. Polska jawi się wielu niewykształconym Niemcom, którzy nie mieli do czynienia z Polakami i Polską, jako kraj chaosu, zapóźnienia cywilizacyjnego, nieudolności organizacyjnej, niewydolności ekonomicznej itd. Otóż to będzie trwało znacznie dłużej niż realny stan jakiegoś względnego zapóźnienia ekonomicznego Polski. Możemy stać się krajem wysoko rozwiniętym, wysoko cywilizowanym, bogatym, a nadal będziemy przez wielu Niemców postrzegani tak jak Irlandczycy przez Anglików. Irlandia w pewnym momencie prześcignęła Anglię pod względem rozwoju gospodarczego, ale dla wielu Anglików Irlandczyk to jest ten ubogi krewny, bo stereotyp Irlandczyka ukształtował się w XIX wieku, kiedy w Irlandii panował wielki głód. Krótko mówiąc: zmiany stereotypów wymagają długiego czasu i związane są właśnie z realnymi kontaktami, to znaczy z dopływem realnej wiedzy na ten temat. Im więcej Niemcy wiedzą o Polakach realnie, im częściej do Polski przyjeżdżają, tym chętniej i szybciej rewidują swoje stereotypy i vice versa: im Polacy będą więcej realnie wiedzieć o Niemcach, Rosjanach czy Czechach, tym mniej będzie na ich temat stereotypów.

- Czy możemy podjąć jakieś działania, żeby dezaktywować taki stereotyp?

- Działania na rzecz konfrontacji stereotypów z realnym społeczeństwem, z realną grupą społeczną, z realnym krajem, państwem, narodem. Powinniśmy pracować na rzecz tego, żeby jak najwięcej Niemców miało kontakty z Polską i Polakami i wtedy na pewno ten stereotyp jaki mają na temat Polaków czy polskości, zostanie zrewidowany. Ale jak sprawić, żeby Niemcy chcieli przyjeżdżać do Polski? Poza tym jak sprawić, żeby Polska, polskość, polska kultura docierała do tych Niemców, którzy tutaj nigdy nie przyjadą – to jest bardzo skomplikowane. To drugie nawet bardziej skomplikowane, bo próbować dotrzeć do kogoś z przesłaniem: „ja nie jestem taki, jak o mnie myślisz” to jest trudna sprawa. Łatwiej byłoby gdyby to Niemcy chcieli do Polski przyjeżdżać, bo tutaj zobaczyliby, że mamy rozwinięte metropolie miejskie z dużą ilością zabytków, a więc duże bogactwo i zasoby dorobku kulturowego. Wielu Niemców przyjeżdżając do Polski przeciera oczy ze zdumienia, bo konfrontacja ich zastarzałego stereotypu z prawdziwym obrazem Polski sprawia, że ten stereotyp sypie się w gruzy. Ale jak sprawić, żeby oni tu przyjeżdżali, tym bardziej, że stereotyp do tego zniechęca? Nie chce się jeździć do kraju , o którym się ma wyobrażenie, że jest zapóźniony, brudny, biedny, nieatrakcyjny, po to, żeby sprawdzić, że jest inaczej.

-Czyli takie trochę zamknięte koło. Stereotypy zawsze mają w sobie jakąś ambiwalencję, obok ocen negatywnych, występują oceny pozytywne. Np. jeśli chodzi o Żydów to możemy mówić o tym, że Żydzi są ładni w odniesieniu do kobiet, ale handlarz czy lichwiarz będzie brzydkim Żydem. Jaką rolę odgrywają takie ambiwalencje?

- Ta ambiwalencja odzwierciedla po prostu ambiwalencję realnego świata. Niewielu jest takich, którzy są jednoznacznie źli, brzydcy czy nieudolni i stereotypy odzwierciedlają tę ambiwalencję, że każdy jest na swój sposób jakoś też pozytywny. W stereotypie Niemca czy niemieckiej kultury w Polsce występują te wszystkie cechy, które są związane z okupacją, agresją niemiecką, zbrodniami hitlerowskimi, ale mamy też takie pozytywne stereotypy, według których Niemcy są punktualni, odpowiedzialni, pracowici. Niemcy mają o Polakach taki stereotyp, że to są ludzie niechlujni, nieudolni, niezdolni do systematycznej, efektywnej, wydajnej pracy, ale za to świetni żołnierze, bohaterscy powstańcy, którzy z brawurą szturmują barykady. O Czechach też mamy w Polsce ambiwalentny wizerunek, że są tacy mało heroiczni, że są tacy mieszczańscy, tacy zgnuśniali, ale z drugiej strony, że ich piwo jest świetne. Lubimy również czeskie komedie. Stereotyp zawsze uwzględnia to co dobre i to, co złe. Chyba, że kształtuje się w jakichś wyjątkowych warunkach historycznych, na przykład stereotyp Niemca tuż po wojnie był wyłącznie negatywny. Stereotyp Żyda jest oczywiście najbardziej skomplikowany dlatego, że Żydzi byli rozproszeni po całej Europie i z różnymi Żydami różne społeczeństwa się stykały w różnych kontekstach i na różne sposoby, w związku z tym to jest bardzo zróżnicowane. W Polsce mówi się o tym, że stereotyp Żyda jest jednoznacznie negatywny- to nieprawda! Owszem są rozmaite negatywne wyobrażenia na temat Żydów, ale są też te bardziej pozytywne, że są niezwykle zaradni, pracowici, a nawet można powiedzieć sprytni, zapobiegliwi. A więc stereotyp zawsze odzwierciedla ambiwalencje, które są w każdym człowieku i w każdej kulturze.

- Zaobserwowałam, że bardzo często znając jakiegoś przedstawiciela danej grupy, objętej stereotypem wyłączamy tego przedstawiciela z tego stereotypu, chociażby czytając fora internetowe : jedna z internautek napisała, że „Abraham to był porządny Żyd, natomiast te z miasta to były bee” Dlaczego tak się dzieje?

- Jest taka anegdota, którą mi opowiadał pewien profesor, że są dwa rodzaje antysemityzmu w Polsce. Jedna mówi tak: Żydzi są straszni, ale ten mój znajomy żydowskiego pochodzenia to jest bardzo sympatyczny człowiek i rzeczywiście do niego nic nie mam. Inna postać antysemityzmu jest taka: Żydzi są fantastycznym narodem, ale ten mój znajomy Żyd to jest okropny człowiek. Nie wiem czy w jednym i drugim przypadku można mówić, że to jest antysemityzm. To jest coś, co w stereotypie jest dość częste, mianowicie zasada zwana pars pro toto, zasada- błąd, polegający na braniu części za całość, czyli powiedzmy na podstawie kontaktu z jednym człowiekiem wyrabiamy sobie opinię o wszystkich tej samej narodowości czy rasy. To jest tak jakby ktoś spotkał jednego gadatliwego Kanadyjczyka i koś powie: „Aha, widocznie wszyscy Kanadyjczycy są gadatliwi”- kompletna bzdura. Na podstawie kontaktu z jednym człowiekiem nie można wyrobić sobie opinii o grupie społecznej, kulturowej, do której on należy. Jeżeli ktoś bierze jedną, pojedynczą postać i za jej pomocą próbuje przenieść jej cechy na całą zbiorowość, do której on należy to oczywiście popełni drastyczne błędy, bo trafi na niepunktualnego Niemca, na niepijącego Rosjanina, czy na nielubiącego piwa Czecha.

-Nie od dziś wiadomo, że stereotypy najwięcej mówią o osobach, które się nimi posługują. Czy podjąłby się Pan zadania krótkiej charakterystyki Polaków na podstawie stereotypów Niemca, Żyda, Rosjanina czy Czecha ?

- Trzeba wziąć pod uwagę dwie rzeczy. Po pierwsze, stereotyp jaki sobie Polacy wytwarzają o innych oraz tzw. autostereotyp, czyli jak sobie Polak wyobraża siebie, Polaka. Otóż autostereotypy są zawsze przesadnie pozytywne. Wszyscy o sobie myślą lepiej niż wyglądają w rzeczywistości. Autostereotyp Polaka więc zasadniczo rozmija się z rzeczywistością, ale przede wszystkim ze stereotypami Polaka u innych. Natomiast jeśli chodzi o stereotypy innych i to, co one mówią o Polakach to trzeba powiedzieć, że one odzwierciedlają pełną gamę najprzeróżniejszych uproszczeń. Omówię to na przykładzie: Polacy na ogół kontaktowali się z Niemcami z Prus, którzy byli protestantami. Wielu Polaków do dzisiaj nie bardzo przyjmuje do wiadomości czy nie wie o tym, że w Niemczech katolików jest tyle samo, co protestantów. Przyjęło się sądzić, że Niemiec to protestant, bo z takimi się miało do czynienia. To jest uproszczenie, wynikające właśnie z ograniczoności kontaktu. Jeśli ktoś wytwarza sobie stereotyp tak rażąco rozmijający się z realiami to znaczy, że on ma ograniczoną wiedzę o tych realiach. Stereotyp świadczy o ograniczeniu wiedzy, kontaktów, znajomości świata. Stereotyp jest mechanizmem rozumienia świata przez ludzi o ograniczonym wykształceniu, o ograniczonej świadomości różnic kulturowych czy społecznych, ludzi stosunkowo mało mobilnych, którzy nie jeżdżą po świecie, bo wtedy by się zorientowali, że ich stereotypy są fałszywe. Zaściankowość, brak kontaktu z innymi, brak otwartości na inną kulturę jest pożywką dla stereotypu i na takie cechy stereotyp wskazuje.

Prof. Janusz Majcherek jest publicystą, filozofem i socjologiem kultury. Stale współpracuje z „Tygodnikiem Powszechnym”, publikuje w „Gazecie Wyborczej”. Laureat nagrody Grand Press w 1999 r. i Nagrody Kisiela w 2003 r. Pracownik naukowy Uniwersytetu Pedagogicznego.

2010-07-11T11:48:00.000-07:00

Sztuka mówienia obrazami,

czyli jak zrobić dobry reportaż telewizyjny?

29 czerwca zostaliśmy oficjalnie oświeceni. Sprawcą naszego oświecenia był Jan Rojek, aktualny dyrektor TVP Kraków, związany z krakowskim ośrodkiem telewizyjnym od osiemnastu lat. Ukończył antropologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Przez wiele lat reporter i wydawca programu informacyjnego „Kronika”. Autor reportaży na antenę regionalną i ogólnopolską oraz filmów dokumentalnych z krajów trzeciego świata.

*

Zatem zyskaliśmy informacje z pierwszej ręki. Na podstawie zrealizowanych przez nas dotychczas nagrań zostaliśmy zasypani lawiną wskazówek. Z tworzonych na kolanie notatek stworzyliśmy swoiste kompendium wiedzy o tworzeniu reportaży telewizyjnych.

Kilka niepodważalnych zasad:

1. Wiedzieć, co chce się powiedzieć.

A jeśli nie wiemy o czym mówić – mówmy, że tak jest. Doskonałym przykładem jest film dokumentalny „Defilada” Andrzeja Fidyka z 1989 r. Film zrealizowany w czasie obchodów 40-lecia Koreańskiej Republiki Ludowo–Demokratycznej oraz olimpiady w Seulu. Władze skutecznie uniemożliwiały Fidykowi pokazanie prawdziwych problemów Koreańskiej Republiki Ludowo-Demokratycznej, m.in. głodu. Wówczas reżyser pokazał to, co chcieli pokazać Koreańczycy: przebieg uroczystości, tłum zafascynowany swoim wodzem, rozmach defilad ku czci ubóstwianego wodza. Nieskomentowane fakty wywierają tym silniejsze wrażenie na odbiorcy i potęgują wrażenie zbiorowej psychozy.

2. Problem sprowadzić do bardziej „namacalnej” historii pojedynczego człowieka.

Przez perspektywę bohatera mówimy o danym problemie. To ułatwi odbiorcy utożsamienie się z bohaterem bądź też wyraźne odcięcie się od niego. W konsekwencji zmusi go do refleksji i próby krytycznego myślenia. Szansa na zatrzymanie uwagi odbiorcy rośnie.

3. Stworzyć dokumentację.

Zgromadzić jak najwięcej informacji o problemie, wydarzeniu, historii, bohaterach. Zobaczyć wcześniej miejsca, które chcemy nagrać. Najlepiej spotkać się ze swoimi rozmówcami, poznać ich, wiedzieć jak mówią, jak gestykulują. To najlepsza baza pod późniejsze nagrania: zaprzyjaźnić się ze swoim bohaterem.

4. Stworzyć scenariusz.

Prosto powiedzieć, a chyba najtrudniej zrobić;) Najpierw trzeba w wyobraźni usłyszeć muzykę, później obraz. Wystarczy usiąść (można nawet przed wyłączonym telewizorem) i próbować sobie wyobrazić, że włącza się swój własny reportaż telewizyjny. Zadać sobie samemu pytanie: Co widzę? Co chcę zobaczyć? Jak to ma wyglądać?

To doświadczenie uświadamia jak trudne, wymagające piekielnej kreatywności, wyobraźni i czasu jest tworzenie scenariusza.

Istnieją dwa podstawowe schematy tworzenia scenariusza.

Siadamy przed pustą kartką, rysujemy tabelkę, w lewej kolumnie wpisujemy nagłówek obraz, w prawej: dźwięk. I rozpisujemy scenariusz, minuta po minucie, scena po scenie: co widzimy i co słyszymy.

Konstrukcję scenariusza można oprzeć również na bardziej tradycyjnym schemacie:

1) początek,

2) punkt kulminacyjny,

3) koniec,

ale tutaj również obowiązuje zasada obraz + muzyka.

Człowiek chce obejrzeć reportaż filmowy, który będzie odbiciem jego myślenia. Potrzebne są więc związki między scenami: Widz nie powinien sobie zadawać pytania, co nagle robi tu ten zupełnie nowy bohater, którego pojawienie się nie jest uzasadnione kontekstem lub co robi nagle w zupełnie nieuzasadnionym przebiegiem akcji miejscu.

5. Wiedzieć, jak kadrować.

Kadrowanie decyduje o tym, w jaki sposób rejestrowany obiekt wkomponowany jest w całość kadru i, co za tym idzie, w jaki sposób ten obiekt będzie oddziaływał na widza.

Tutaj kilka zasad:

• Zostawiamy miejsce na „oddech” z prawej strony rozmówcy.

• Wąski plan najlepiej pokazuje emocje.

• Po każdej „jeździe” kamery musi być ujęcie, które „uspokoi” akcję. Odjazdy i dojazdy kamery są już coraz rzadziej wykorzystywane.

• Popularne i coraz częściej wykorzystywane jest kadrowanie polegające na chodzeniu z kamerą „jak w MTV”, czyli kamera rejestruje obraz zgodnie z ruchem operatora.

Dobre zdjęcia to podstawa: Telewizja to 80% tego, co widzimy i 20% tego, co słyszymy.

6. Mówić „obrazem”.

Najłatwiej wyjaśnić to na przykładach: Chcesz pokazać upływ czasu? Zrób tak, żeby w różnych scenach znalazł się mniejszy lub większy zegar. Nagrywaj scenki sytuacyjne. Wszystko zależy do inwencji twórczej i kreatywności ;)

7. Poznać tajniki montażu.

Przed montażem należy koniecznie przejrzeć materiał i stworzyć time code, czyli spisać to, co znajduje się w danej minucie materiału. Ułatwi to wybranie najważniejszych dla nas scen i uporządkowanie ich w zamierzonej sekwencji.

Nie możemy montować po sobie dwóch ujęć panoramicznych.

Dynamiczny, szybki montaż nigdy nie jest nudny.

Kiedy reportaż filmowy jest dobrze zrobiony?

Pytanie, które spędza nam sen z powiek ;)

Reportaż filmowy jest dobry, kiedy oglądając go na wyłączonej fonii widzisz i umiesz odczytać jakąś historię.

Największym grzechem telewizji jest nuda.

Zmuś kogoś znajomego do obejrzenia twojego dzieła reportażowego ;) i obserwuj jego reakcje: jeśli nie ziewa i nie zasypia, a nawet wykazuje zainteresowanie i pyta, co będzie dalej lub snuje domysły co do dalszego przebiegu akcji- Tak, zgadza się: masz za sobą kawał dobrej roboty i jesteś autorem całkiem niezłego reportażu telewizyjnego ;)

Bardziej dociekliwych odsyłamy do książek odwiecznych guru w zakresie filmowania: „Język filmu” Jerzy Płażewski oraz „W mgnieniu oka. Sztuka montażu filmowego” Walter Murch.

Podsumowując: Praca z kamerą, tworzenie scenariusza, „myślenie obrazami”- to musi być dla twórców reportaży telewizyjnych zabawne. Bo jak nas to nudzi to wyjdzie kicha;) I chyba to sprawdza się w każdej sferze życia.

Dagmara Michniewicz

* Fotografia pochodzi ze strony: http://www.tvp.pl/krakow/kto-jest-kim/kto-jest-kim/1292849

2010-07-07T16:45:00.000-07:00

Najskuteczniejszy "demotywator" sterotypów o Żydach
Relacja Agnieszki Kurleto z Festiwalu Kultury Żydowskiej

Festiwal Kultury Żydowskiej to jedyny taki czas, kiedy każdy może zachłysnąć się dawną i współczesną kulturą tworzoną przez mniejszość żydowską, nie tylko z Polski, ale z całego świata. Esencją tych słów był jeden z najważniejszych punktów festiwalu, a mianowicie koncert Szalom na ul. Szerokiej. Przybyli artyści z Ukrainy, Kuby, ale również twórcy z mniejszości romskiej. Na czas koncertu ul. Szeroka zgromadziła wspólnie bawiących się przedstawicieli całego świata.

Festiwal zawładną na te kilka dni całym Krakowem, kiedy dreptałam po uliczkach bliżej centrum to wydawało się, że wszyscy wyjechali przez co panuje taki spokój. Jednak gdy przemieściłam się w rejon krakowskiego Kazimierza z radością mogłam stwierdzić, że stał się on prawdziwym centrum Krakowa na czas odbywania się Festiwalu Kultury Żydowskiej.

Niewątpliwie jednym z powodów tak dużego zainteresowania tym festiwalem jest bogactwo organizowanych spotkań, warsztatów czy imprez. Każdy mógł czegoś się nauczyć, poznać kulturę Żydowską ale też dobrze się zabawić. Z niesamowicie obfitego programu mogli skorzystać również „Łowcy stereotypów” co oczywiście zrobiliśmy, nigdy nie zapominając o kamerze. Sama posłuchałam jidisz, miałam okazję nauczyć się kilku piosenek chasydzkich, a na placu Wolnica z wieloma osobami zatańczyć po żydowsku. Jedyne czego żałuję to niemożności bycia na wszystkich punktach programu, ale cieszę się, że Festiwal odbywa się co roku i zawsze w Krakowie: dzięki temu znowu za rok będę gościem festiwalu i tak jak wiele innych osób będę poznawać kulturę mniejszości żydowskiej.

Gdybym mogła to jako „Łowca stereotypów” przyznałabym nagrodę najskuteczniejszego „demotywatora” stereotypów dotyczących mniejszości żydowskiej - Festiwalowi Kultury Żydowskiej.

Agnieszka Kurleto

Więcej na temat Festiwalu Kultury Żydowskiej w Krakowie na: http://www.jewishfestival.pl/

2010-07-07T16:14:00.000-07:00

Co współnego z Łemkami mają Nikifor, Andy Warhol i Jerzy Nowosielski?
To ledwie kilka postaci z listy Łemków znanych całemu niemal światu- światu, który niewiele jednak wie o ich łemkowskich korzeniach.

''A oto jeszcze ciż Słowianie: Biali Chorwaci i Serbowie, i Chorutanie. Gdy bowiem Włosi naszli na Słowian naddunajskich i osiadłszy pośród nich ciemiężyli ich, to Słowianie ci przyszedłszy siedli nad Wisłą i przezwali się Lachami, a od tych Lachów przezwali się jedni Polanami, drudzy Lachowie Lutyczami, inni — Mazowszanami, inni — Pomorzanami'' - Nestor ''O narodach słowiańskich'', 1113 rok.

Kolejna prelekcja i kolejna dawka informacji nie tylko niezbędnych, ale także - oraz - przede wszystkim interesujących. Łemkowie to grupa szczególna - jej problematyka jest najmniej bliska przeciętnym Polakom, spośród wszystkich, jakie ujęliśmy w projekcie. To jednak sprawia, że właśnie nad Łemkami pochyliliśmy się z wyjątkowym skupieniem i chłonnością wiedzy. A naszym przewodnikiem w temacie tej rusińskiej grupy etnicznej była Helena Duć-Fajfer. Postać szczególna dla wszystkich Łemków – reprezentantka Łemków w Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych, sekretarz naukowy Komisji Wschodnioeuropejskiej Polskiej Akademii Umiejętności, Vice-Prezes Zarządu Głównego Stowarzyszenia Łemków, Zastępca Przewodniczącego Stowarzyszenia „Ruska Bursa” w Gorlicach, członek Zarządu World Academy of Rusyn Culture. Pani Helena jest też twórczynią kierunku filologia łemkowska na Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie i redaktorem naczelnym „Rocznika Ruskiej Bursy”.

Jakie pytania kierować można pod adresem osoby o tak szczególnych kompetencjach? Istotne było przede wszystkich przybliżenie zespołu podstawowych i najważniejszych informacji na temat Łemków. Następnie usystematyzowaliśmy i przeanalizowaliśmy stereotypy wiążące się z grupą, jaką stanowią. Jako że te stereotypy istnieją - pojawia się także wśród Łemków swoiste wyczulenie na pewne kwestie - nabranie szczególnego rodzaju taktu i empatii było kolejnym celem naszego spotkania. Nie zabrakło także pouczających anegdot i interesujących ciekawostek. Nikifor (Epifan Drowniak), Jerzy Nowosielski, czy Andy Warhol - to ledwie kilka postaci z listy Łemków znanych całemu niemal światu - światu, który niewiele jednak wie o ich Łemkowskich korzeniach.

Przygotowując pierwszy program na temat tejże grupy etnicznej zbadaliśmy m. in. znajomość jej problematyki w polskim społeczeństwie. Wyszczególnić można tu dwie grupy - pierwsza wykazuje się śmiałym bazowaniem na stereotypach i delikatną bądź skrajną niechęcią. Druga o Łemkach wie niewiele będąc kompletnie obojętną wobec możliwości wspólnej integracji, czy też problemów, jakie spotykają na ziemiach polskich. Nasz projekt powstał i dla jednych i dla drugich - ważne jest to, by łamać stereotypy, ale czynić to trzeba przez edukację, jak najszerszą i jak najkonsekwentniej stosowaną. Być może właśnie w temacie Łemków najpełniej uda nam się wyrazić założenia naszego projektu, którego celem jest przecież edukacja, informowanie o mniejszościach, których wciąż w Polsce dobrze nie znamy. Efekty ocenicie sami towarzysząc nam w trakcie kolejnych etapów ''KONTR-o-WERSYJNEJ' pracy, do czego serdecznie Was zapraszamy!

Rafał Bedlewicz

2010-06-23T14:51:00.000-07:00

Cała Polska "projektuje" ;)
czyli radiowa relacja Karoliny Kołodziej o inicjatywach podejmowanych w ramach programu "Młodzież w działaniu"

W czwartek- 17.06 - mieliśmy okazję po raz kolejny, w ramach projektu "KONTR-o-WERSJA" , usłyszeć na antenie p. Krystynę Marcinkowską - konsultant do spraw programu "Młodzież w działaniu".

Tym razem rozmawiałyśmy o sprawach 'ostatecznych' - czyli: Czym jest ewaluacja projektu? Kim jest koordynator i jaką pełni funkcję? Jakie problemy mogą nas zaskoczyć podczas realizacji założeń? Co sprawia największą trudność grupie inicjatywnej? Jak bezboleśnie przetrwać proces biurokracji...?

Na te i inne pytania mieliście okazję usłyszeć odpowiedź na antenie Radia Pryzmat.

Po teoretycznym wstępie przyszedł czas, aby oddać głos naszym kolegom i koleżankom z całej Polski, którzy też zdecydowali się realizować projekt przy wsparciu Unii Europejskiej. Chcieliśmy udowodnić, że nie jesteśmy jedyni i przedstawić Wam pomysły zapaleńców z innych miast, którzy prężenie działają w swoim środowisku.

Mieliśmy ogromną przyjemność połączyć się telefonicznie z Martą Jasińską z Białegostoku, która zachęca młodych ludzi do tworzenia własnych reportaży radiowych, aby następnie uruchomić witrynę internetową, która będzie swoistą interaktywną bazą dorobku młodych dziennikarzy; Andrzejem Kościeleckim z Warszawy, organizującym szereg wydarzeń związanych z kulturą Hip-hop m.in. warsztaty, jamy, koncerty...; Dorotą Woźnicą z Jasła, której celem jest przywrócenie, na różne sposoby, świetności grom i zabawom z czasów naszych dziadków.

Serdecznie dziękujemy za rozmowę i życzymy powodzenia!

Karolina Kołodziej

2010-06-23T12:59:00.000-07:00

Parafrazując tytuł książki Jacka Milewskiego: Niewiedza się rozwiewa ;)
czyli Karolina Stachura i Rafał Bedlewicz za mikrofonem Radia Pryzmat

Romowie to grupa zamknięta, niechętna wobec "gadziów"? Gdybyśmy się kierowali tym właśnie stereotypem, przygodę z realizacją programu zakończylibyśmy już po pierwszej odmowie przeprowadzenia wywiadu. Szybko się jednak okazało, że rozmówców związanych ze środowiskiem romskim i jednocześnie otwartych na edukowanie w kwestii tejże mniejszości nie brakuje. Ci zaś, których wcześniej podejrzewaliśmy o niechęć, okazali się zwyczajne delikatnie przestraszeni, niepewni wobec Polaków, którzy w ich ocenie od lat kierują się mylnymi stereotypami. Telefoniczna rozmowa z dyrektorem Muzeum Etnograficznego w Tarnowie, Panem Adamem Bartoszem oraz Panem Jackiem Milewskim, autorem książki pt. "Dym się rozwiewa" pozwoliła nam inaczej spojrzeć na sytuację Romów w Polsce. Postanowiliśmy poszerzyć nasze poszukiwania, co przyniosło zamierzone efekty. Karolina Mirga ze stowarzyszenia Harangos bez problemu zgodziła się na udział w programie, w trakcie którego naszym słuchaczom przedstawiliśmy także nagrania z telefonicznych wywiadów. Hasłem przewodnim audycji stała się "integracja, a nie asymilacja" środowiska romskiego w naszym kraju. Było kilka słów o historii, było szersze spojrzenie na tę mniejszość przez pryzmat jej sytuacji w innych częściach globu. Wspominaliśmy o problemach, z jakimi spotykają się współcześnie żyjący w Polsce Romowie. Bezpośrednio i pośrednio łamaliśmy stereotypy. Nie zabrakło też interesujących ciekawostek. Całość przeprowadzona w miłej atmosferze, której główną sprawczynią była nasza instruktorka w temacie Romów - wspomniana Karolina Mirga. Momentem dla nas trudnym było przybliżenie jej opinii internautów na temat mniejszości, jaką reprezentuje. Spodziewaliśmy się zbulwersowania, nerwów czy choćby smutku - nic bardziej mylnego! Karolina popisała się pełną otwartością podchodząc do opinii badawczo i ze zrozumieniem. I niech to pozostanie świadectwem tego, jak wyglądał obraz polskich Romów, który swoim słuchaczom przybliżyliśmy w audycji w czwartek, 10.06.

Karolina Stachura, Rafał Bedlewicz

2010-06-23T12:44:00.000-07:00

Żydzi jakich nie znacie,
czyli trio (Asia Majka, Dobrawa Zowisło i Agnieszka Kurleto) za mikrofonem Radia Pryzmat

27 maja 2010 roku program "Kontrowersje" w Radiu Pryzmat został poświęcony mniejszości żydowskiej. Asia Majka i ja (Dobrawa Zowisło) trochę się stresowałyśmy, ale kiedy rozpoczęła się audycja wszystko poszło z górki!

Aga Kurleto, najbardziej doświadczona w dziennikarskim fachu, uspokoiła nas i to ona rozpoczęła pierwsze wejście.

Naszym gościem była Pani Anna Lebet - Minakowska, adiunkt z Działu Tkanin Muzeum Narodowego w Krakowie, gdzie od kilku lat sprawuje pieczę nad kolekcją tkanin synagogalnych, obrzędowych oraz ubiorów żydowskich. Wiele nam opowiedziała na temat tradycji, zwyczajów, świąt, a nawet kuchni żydowskiej! Zaskoczyło nas, że Żydzi osobno jedzą produkty mleczne, a osobno mięsne. Nasz gość był jednak bardzo wyrozumiały i o wszystkim zdążył nam opowiedzieć!

Na audycję miałyśmy poświęconą całą godzinę, ale zanim się obejrzałyśmy już musiałyśmy żegnać naszych słuchaczy.

Dobrawa Zowisło

2010-06-23T08:52:00.000-07:00

Co to znaczy być Łemkiem?
czyli niełatwe pytanie zadane słuchaczom Radia Pryzmat

Program dotyczący grupy etnicznej Łemków był próbą odpowiedzi na pytanie: Co to znaczy być Łemkiem? Jak się później okazało pytanie w połączeniu z napisaną przeze mnie zapowiedzią audycji radiowej, celowo dość kontrowersyjną, wywołało wiele emocji, nie tylko wśród Łemków.

Celowo prowokacyjna zapowiedź programu radiowego, która miała na celu pokazanie jaką siłę ma stereotyp, jak może krzywdzić drugiego człowieka i jak bardzo upraszcza, przerysowuje i fałszuje rzeczywistość:

"Łemkowie - zamknięta społeczność polonofobów. Polacy - ksenofobiczna grupa polonofilów. Przestrzeń społeczna, w której dwujęzyczna tablica z nazwą miejscowości staje się źródłem konfliktów, napięć i przeszkadzającego normalnie żyć poczucia zagrożenia. Taki jest obraz świata zdefiniowanego przez stereotypy. Czy pokojowe współistnienie kultur to tylko pusty slogan? Co to znaczy być Łemkiem? Na odkrywanie tożsamości określonej przez zapomnianą kulturę z pogranicza Beskidów, przez ziemię - Łemkowynę, zacisze drewnianych cerkiewek, słowa wypowiedziane w przedziwnym połączeniu polskiego, rosyjskiego i słowackiego, opowieści spisane cyrylicą, małość człowieka wobec piękna gór, trudne życie naznaczone tragiczną historią. Zaprasza Dagmara Michniewicz."

Odpowiedź 'martoczki' przesłana na mój adres e - mail:

"W moim przypadku odpowiedzieć co to znaczy być Lemyniom (Łemkinią). Trochę głupie pytanie, bo to tak jakby Polaka zapytać, co to znaczy być Polakiem? Co by Pani odpowiedziała?

Bycie Łemkiem wiąże się przede wszystkim z tym, że się umie mówić po łemkowsku, czuje się więź z górami... z naszą Lemkowyna. Karpaty to region, do którego Łemkowie wracają i będą wracać. Mam wójka na Ukrainie, który już ma trochę lat i on np. budząc się rano zawsze wspomina i mówi, że chce wrócić na Lemkowyne, w góry, bo to tu jest " mała ojczyzna" Łemków.

Ogromne znaczenie ma dla nas religia, to przecież ona jest też "spoiwem" wielu narodów. W tym przypadku jest to chrześcijaństwo o obrządku wschodnim: prawosławie lub grekokatolicyzm.

Co jeszcze dla mnie oznacza bycie Łemkiem? Bycie trochę dziwnym... Polacy nie potrafią sobie wyobrazić, że wychodząc ze szkoły, przekraczając próg domu lub widząc znajomych na ulicy zmienia się język. Dlaczego to ma przeszkadzać? Szczerze to mi to pomaga... jadąc na Słowację, Ukrainę mam zawsze łatwiej w dogadaniu się. Znajomość cyrylicy też mi nie zaszkodzi. Zawsze wydawało mi się, że ludzie, którzy władają dwoma językami są podziwiani, szanowani, a bywają potępiani...

Bycie Łemkiem to przede wszystkim śpiewanie i tańczenie... Urok łemkowskich imprez to śpiew i taniec do rana. Po prostu... ludzie zasiadają do stołu i śpiewają, śpiewają pieśni, które są im znane od dziecka. Dlaczego tak? Bo nasi rodzice i dziadkowie robili to samo.

A jeśli chodzi o tablicę to kompletnie tego nie rozumiem. W innych regionach Polski np. na Ślązku dwujęzyczne tablice to atrakcja turystyczna i powód do dumy. Niech odmienność budzi zachwyt, a nie pogardę! Powinni to zrozumieć mieszkańcy powiatu gorlickiego i okolic i pogodzić się, że na tych ziemiach odbywały się takie a nie inne tragiczne zdarzenia, które sprawiły, że Łemkowie są teraz w diasporze. Co gorsza wielu ludzi nawet nie wie, że te wioski były kiedyś łemkowskie, że kiedyś stały tam cerkwie a obok jabłoni stały "chyże".

Być Łemkiem to po prostu żyć tylko trochę w dwóch światach, starając się aby ten drugi świat nie zniknął, co nie jest takie proste.... ! Bycie Łemkiem to także bycie bardziej tolerancyjnym, bo jest się świadomym, że są grupy, które są w podobnej sytuacji, są "inne" mają własną historię, własny język, kulturę i chcą po prostu żyć na równi i kontunuować dzieło przodków.

Wydaje mi się, że takie tablice byłyby nagrodą dla naszych dziadków, którzy przeżyli wysiedlenia, Akcję "Wisła". Niestety wielu nie powróciło, ale przecież wraca. Ludzie mieszkający w zachodniej części Polski na wakacje jadą właśnie w góry, do Beskidu Niskiego. Zrobienie sobie zdjęcia koło napisu Bilanka (cyrylica) to powód do dumy, to też nadzieja, że jest jakiś ślad i ludzie przejeżdżając koło tego znaku zastanowią się "Dlaczego?"

Łemkowie - zamknięte społeczeństwo polonofobów? Bzdury! Gdyby tak było rodzice pewnie nawet by mnie do szkoły nie puścili! Zamknięte? To jest raczej źle zrozumiane... Łemkowie po prostu integrują się między sobą! Przecież jeśli chcą zachować swój język i po prostu z kimś porozmawiać w tym języku to nie będą rozmawiać z Polakami! Chociaż nie jest to wcale taki trudny język ;) Mam znajomych Polaków, którzy się nauczyli!"

Wszyscy, którzy słuchali programu radiowego, mogli również usłyszeć wyczerpującą odpowiedź Michała Kaniuka na przewodnie pytanie programu oraz pozdrowienia dla słuchaczy Radia Pryzmat w języku łemkowskim ;) Więcej nie zdradzę i tylko zaproszę na powtórkę programu.

Kolejna wiadomość, tym razem z komunkatora GG:

"Co to znaczy być Łemkiem???

mawiano kiedyś:

"my biedni już z dziada pradziada, choć duchem bądźmy bogaci..."

.... to znaczy być niesamowicie obdarzonym przez los, czymś, na co pracowali nasi przodkowie. A zarazem obciążeni ciężarem odpowiedzialności ( za "naszą" przyszłość) i bólem rozłąki

Pani Dagmara powinna wiedzieć również z własnej perspektywy ;)"

I tu należy się Wam krótkie wyjaśnienie. Sprawa jest prosta: Mam łemkowskie korzenie, jako mała dziewczynka potrafiłam nawet powtarzać młodszemu bratu bajki, opowiadane przez moją prababcię po łemkowsku ;) Później z tradycją i kulturą łemkowską bywało u mnie różnie (chociaż bajki pamiętam do dziś;) , więc jeśli miałabym sama spróbować odpowiedzieć na to pytanie, to zacytowałabym Hermana Hesse: "drogą ku samemu sobie, próbą znalezienia drogi, zaznaczenia ścieżki" oraz Wiesława Myśliwskiego: "Są przecież pytania (...), które same sobie wystarczą."

Dagmara Michniewicz

2010-06-23T08:33:00.000-07:00

Działanie czas najwyższy zacząć!
czyli Karolina Kołodziej za mikrofonem

Z początkiem maja dynamicznie rozpoczęliśmy działania w Radiu Pryzmat związane z projektem "KONTR-o-WERSJA". Do naszej pierwszej audycji, która za zadnie miała wprowadzić słuchaczy w temat realizowanego przez naszą grupę - "Łowców stereotypów" - projektu, zdecydowałam się zaprosić dwóch gości.

Panią Krystynę Marcinkowską - konsultantką regionalną ds. programu "Młodzież w działaniu" , realizowanego przez Unię Europejską - w ramach którego udało nam się pozyskać fundusze niezbędne do realizacji założeń. Pani Marcinkowska okazała się prawdziwą entuzjastką inicjatywy i ze szczegółami opowiadała nam, czym jest program "Młodzież w działaniu" i z czym to się je, czyli: Jak ubiegać się o przyznanie funduszy? Kto ma szansę je otrzymać? Jak wygląda wniosek o przyznanie dofinansowania? Gdzie możemy znaleźć więcej informacji na ten temat i dlaczego warto się o to starać?

W drzwiach do studia z pierwszym gościem minęła się Dagmara Michniewicz - pomysłodawczyni, twórczyni i koordynatorka projektu

"KONTR-o-WERSJA". Tym sposobem przeszliśmy do szczegółów - Jak wygląda droga do otrzymania wsparcia UE? Jak udało się zebrać zespół "Łowców stereotypów"? Dlaczego mniejszości narodowe i grupy etniczne? Co zakłada program projektu? Jakie są oczekiwania twórczyni względem samego projektu?

Na te i inne pytania mogliście uzyskać odpowiedź, słuchając pierwszej audycji z cyklu "KONTR-o-WERSJA" - jeśli jednak zabrakło Was wtedy przy radioodbiornikach - nic straconego! - będzie okazja usłyszeć powtórki wszystkich odbytych programów radiowych już za kilka miesięcy.

Karolina Kołodziej

2010-06-23T07:44:00.000-07:00

Znak szczególny: Plakat,
czyli trochę większa wizytówka

Coś, co przekłuje uwagę przeciętnego, wiecznie śpieszącego się przechodnia, który cały jest jednym wielkim skupieniem na niespóźnieniu się na coś tam, gdzieś tam i narzekaniem na niezawodną miejską komunikację tudzież wszędobylskie, jakże uciążliwe korki. Coś, co sprawi, że buszujący w sieci internauta, korzystający z super szybkiego łącza, zatrzyma się na stronie naszego projektu dłużej niż 30 sekund. Coś, co jednoznacznie kojarzy się z tematyką mniejszości narodowych i grup etnicznych, ale jednocześnie nie mówi wszystkiego.

Coś, co uwidoczni dwie perspektywy "KONTR-o-WERSJI" , jednocześnie graficznie nie przerysuje znaczenia któregokolwiek z odczytań tytułu. Bo przecież temat mniejszości narodowych i grup etnicznych jest obudowany licznymi stereotypami, przez co jest delikatny i kontrowersyjny. Chodzi nam o zweryfikowanie tych stereotypów, a nie zaognianie konfliktów poprzez kontrastowanie, wręcz przeciwnie - o rozwijanie tolerancji, pokazanie niezafałszowaniej rzeczywistości innej kultury, przeciwdziałanie dyskryminacji i rasizmowi. Mniej więcej tym torem biegły nasze dyskusje nad projektem plakatu "KONTR-o-WERSJI".

Jak się mówi za pomocą obrazu? To pytanie przez mniej więcej tydzień spędzało sen z powiek ludziom, dotychczas tworzącym świat z dźwięków.

Poniedziałek- dzień długi już z samej nazwy, a przebłyski graficznych wizji króciutkie ;)

Wtorek - a worek z plakatowymi pomysłami nadal pusty.

Środa - i nawet oda do weny nie budzi twórczych inspiracji ;)
W czw-ART-ek zrobiło się ART-owo i nastrój wszędobylskiego ART-yzmu utrzymał się już do następnego czw-ART-kowego spotkania "Łowców" ;)

W atmosferze polemiki, negocjacji, walki na argumenty i charakterystycznych dla artystów rozedrganych emocjami kłótni zrodziła się WIZJA ;)

Atmosferę twórczej satysfakcji popsuł jakiś przybłąkany realista jakże przyziemnym stwierdzeniem: No dobra, ale kto to narysuje i wrzuci na kompa? W stronę nieszczęśnika posypały się mordercze spojrzenia w odwecie za zabicie twórczej satysfakcji, jakże w istocie swej prostym pytaniem ;)

W tym miejscu powinien pojawić się pean na cześć naszego wybawcy, arcycierpliwie znoszącej nasze narzekania, marudzenia, poprawiania i poprawiania poprawień, obdarzonej niezwykłym i rzadko spotykanym talentem wprowadzania naszych plakatowych wizji w życie, uczennicy Liceum Plastycznego im. Piotra Potworowskiego w Poznaniu (werble;)

Magdaleny Rutkowskiej.

Jako dowód i przedmiot dalszych kontemplacji nad procesem powstawania naszego plakatu, prezentuję poniżej jego kilka wstępnych wersji:

No i oczywiście ten najoficjalniejszy, najpiękniejszy, najbardziej wyczekiwany, oczywiście najbardziej przez wszystkich Państwa wyczekiwany ;)

Uwaga! Proszę Państwa oto plakat projektu "KONTR-o-WERSJA" stworzony przez nieformalną grupę młodzieży "Łowcy stereotypów":

Dagmara Michniewicz

2010-06-23T07:11:00.000-07:00

Informacje nieznane, czyli jak powstaje dokumentacja

30 kwietnia Asia Majka i ja (Dobrawa Zowisło) postanowiłyśmy zdobyć jakieś informacje. Wybrałyśmy się na krakowski Kazimierz, gdzie mieszka najwięcej Żydów.

Pierwsze nagranie zdobyłyśmy w Galerii Shalom przy ul. Józefa 16. Z Asią jesteśmy niedoświadczonymi dziennikarkami, więc łatwo się domyślić, że zaraz po wyjściu z Galerii usunęłyśmy szybciutko to nagranie, a wraz z nim dowód na trudne początki w dziennikarskim fachu ;)

Korzystając z faktu, że znajdowałyśmy się na ul. Józefa, zrobiłyśmy parę zdjęć pod katedrą judaistyki oraz odwiedziłyśmy księgarnię żydowską pod numerem 38. Później skręciłyśmy w ul. Jakuba, gdzie weszłyśmy do kawiarni "Cheder". Starałyśmy się nagrać rozmowę z jedną z kelnerek, jednak nie udało nam się zdobyć jej zgody. Niemniej rozmowa nie była bezowocna. Dowiedziałyśmy się natomiast, że jest to miejsce często odwiedzane przez Żydów, ponieważ jest tu mała księgarnia, gdzie każdy może usiąść i poczytać. Znajdujące się tu książki to głównie te o tematyce żydowskiej.

Dłuższy czas spędziłyśmy na ul. Szerokiej, gdzie przyciągnęła nas niesamowita galeria portretów w Klubie Kultury Żydowskiej oraz księgarnia żydowska "Jarden". Zdobyłyśmy tutaj informacje o najczęściej czytanych przez Żydów książkach. Ci najbardziej religijni czytają Torę i Talmut. Ekspedientki nie zapomniały nas również poinformować o tym, że Żydzi to mniejszość, która za jedną z najważniejszych rzeczy w życiu uważa naukę. "70% z nich jest przecież noblistami!"- wykrzyknęła kobieta, która z nami rozmawiała. Szkoda tylko, że nie udało nam się nagrać tej rozmowy.

Kolejnym naszym celem było zdobycie informacji na temat kuchni żydowskiej. Dlatego odwiedziłyśmy kilkanaście restauracji z rzędu, a w każdej odsyłali nas do innej, nie chcąc podzielić się z nami jakimikolwiek informacjami, by nie zdradzić tajemnic szefa kuchni ;) Byłyśmy bliskie załamania, ale szybko znalazłyśmy kierowniczkę restauracji "Rubenstain"- Marzenę Pierścionek, która z miłą chęcią udzieliła nam wywiadu. Nasze starania zostały wynagrodzone!

Ostatnim miejscem, jakie odwiedziłyśmy tamtego dnia, było Centrum Społeczności Żydowskiej na ul. Miodowej, gdzie nagrałyśmy rozmowę z Anną Gulińską- managerem tego miejsca.

Jak na jeden dzień wrażeń miałyśmy naprawdę wiele, a czekał nas jeszcze jeden dzień zdobywania materiałów.

7 maja najwięcej informacji zdobyłyśmy w księgarni "Austerii". Księgarnia, w której się zajdowałyśmy, istnieje od 2001 roku i została otwarta z inicjatywy Wojciecha Ornata. Jest to ogromne pomieszczenie, posiadające książki różnego rodzaju, poczynając od książek kucharskich czy albumów ze wspomnieniami Żydów, a kończąc na różnego rodzaju opowieściach. Można tu też kupić bleroczki, kalendarze, notesy. Żydzi często odwiedzają to miejsce, chwaląc je przede wszystkim za ogromny wybór sprzedawanych książek. Piętro wyżej, nad księgarnią znajdowała się wystawa zdjęć rodzin żydowskich. Warto było ją obejrzeć, mniejszość żydowska coraz bardziej nas fascynowała, uświadamiając z każdą chwilą, że posiada niesamowitą kulturę.

Skończyłyśmy ten dzień na przeprowadzeniu sondy- niektóre z opinii okazały się co najmniej bardzo interesujące ;)

Dobrawa Zowisło

2010-06-23T05:49:00.000-07:00

6 podstawowych dziennikarskich pytań: Kto? Co? Gdzie? Kiedy? Jak? Dlaczego?

Z koordynatorką projektu "KONTR-o-WERSJA", Dagmarą Michniewicz rozmawia Karolina Kołodziej

- Skąd wziął się pomysł akurat na taką tematykę projektu?

-Pomysł na tematykę dotyczącą mniejszości narodowych powstał po mojej przeprowadzce do Krakowa. Pochodzę z Wysowej - Zdrój: miejsca, które nazywam moim końcem świata i właśnie ten mój koniec świata to takie fantastyczne miejsce, gdzie ludzie mówią po polsku i po łemkowsku, czasem nawet po słowacku, gdzie ludzie modlą się w kościele i w cerkwi, wyznają religię prawosławną, katolicką, grekokatolicką czy też należą do Zboru Zielonoświątkowców. Najbardziej fascynujące jest to, że funkcjonowanie w takiej różnokulturowości jest jak najbardziej naturalne.

Sama Gmina Uście Gorlickie, w której skład wchodzi miejscowość Wysowa - Zdrój jest swoistym tyglem kulturowym. Jest to gmina o największym udziale osób narodowości łemkowskiej w ogóle mieszkańców (11,63%), bardzo liczna jest również mniejszość ukraińska. Ja sama mam korzenie łemkowskie. Pochodzę z rodziny mieszanej, a więc można powiedzieć, że w 50% jestem Łemkinią ;) Kiedy byłam mała to nawet potrafiłam biegle posługiwać się językiem łemkowskim i mam nadzieję, że w najbliższym czasie uda mi się do tego wrócić. Proszę sobie teraz wyobrazić kogoś, kto z takiego uroczego końca świata przeprowadza się do równie uroczego Krakowa i zaczyna funkcjonować w, w zasadzie, jednolitej społeczności miejskiej.

Zaczęłam obserwować tę społeczność, tym bardziej, że uczęszczałam do liceum na krakowskim Kazimierzu. Odkryłam uprzedzenia, stereotypy, rasistowskie napisy na murach. W mojej głowie zrodziły się pytania o te zjawiska. Odpowiedź okazała się banalna: Wszystkie negatywne zjawiska, takie jak dyskryminacja, ksenofobia i rasizm biorą się z niewiedzy, a ta z niezweryfikowanych stereotypów. Podzieliłam się tym spostrzeżeniem ze znajomymi z Akademii Dziennikarskiej - stwierdziliśmy, że coś trzeba z tym zrobić i tak powstał pomysł na projekt "KONTR-o-WERSJA".

-Dlaczego interesujesz się tą tematyką?

-Tak jak już wcześniej wspomniałam, należę do mniejszości łemkowskiej, a ponieważ pochodzę z rodziny mieszanej: mój tata jest Łemkiem, moja mama Polką, mogę patrzeć na mniejszości narodowe i grupy etniczne z dwóch perspektyw:

Pierwsza jest taka, że to jest straszanie fajna sprawa mieć coś takiego jak, nazwijmy to "podwójna kulturowość". Jestem Polką, ale jestem też Łemkiną i to mnie w jakiś sposób wzbogaca jako człowieka, poszerza moje horyzonty, ale też kształtuje moją tożsamość. Mam świadomość, że jestem takim a nie innym człowiekiem, dlatego właśnie, że ukształtował mnie świat drewnianych cerkiewek, słowa wypowiadane w przedziwnym połączeniu polskiego, rosyjskiego i słowackiego, opowieści spisane cyrylicą oraz ludzie, którzy mieli bardzo trudne życie naznaczone tragiczną historią.

Z drugiej strony mogłam obserwować moment spotkania się dwóch kultur, w którym przez niezweryfikowane wzajemne stereotypy nierzadko rodzą się kompleksy społeczne, ksenofobia czy dyskryminacja. To są takie elementy społecznej rzeczywistości, które przeszkadzają ludziom normalnie żyć. Kulturowe stereotypy często prowadziły i czasem nadal jeszcze prowadzą do konfliktów związanych z zawieraniem mieszanych małżeństw. Przykładem może też być problem dwujęzycznych tablic z nazwą miejscowości, który wywołał ogromne napięcia społeczne. Jedna z bliskich mi osób, posługując się od dziecka językiem łemkowskim, w szkole była wyśmiewana przez równieśników, gdy zamiast "woda" mówiła łemkowskie "łoda".

Zmierzając do puenty: Dlaczego interesuję się tematyką mniejszości narodowych i grup etnicznych? Kultura to jest coś ekstra, a mało znana i często zapomniana kultura mniejszości narodowych i grup etnicznych jest fascynująca. Chciałabym, żeby ta kultura nigdy nie była dla kogoś powodem wstydu i żeby nigdy nie przeszkadzała ludziom normalnie żyć, tylko dlatego, że jest otoczona licznymi sterotypami. A żeby zweryfikować stereotypy, trzeba zdobyć wiedzę na dany temat, więc trzeba się tym interesować. Dlatego właśnie interesuję się tą tematyką;) Zresztą moja prababcia, która opowiadała mi łemkowskie bajki nie wybaczyłaby mi porzucenia tej kultury ;)

-Jak stopniowo rozwijałaś swój pomysł?

- Najpierw stwierdziłam, że trzeba coś zrobić z tymi niezweryfikowanymi sterotypami, dotyczącymi mniejszości, później pogadaliśmy w naszym reporterskim gronie Akademii Dziennikarskiej i stwierdziliśmy, że to ważna sprawa i spore wyzwanie. Pojawiło się pierwsze podstawowe pytanie: Skąd wziąść pieniądze?

I tu z pomocą przyszła nam p. Anna Worobiec - Tonia, która jest redaktorem naczelnym Radia Pryzmat. Pani Ania powiedziała nam, że istnieje program unijny "Młodzież w działaniu", w ramach którego można uzyskać dofinansowanie od Komisji Europejskiej. Oczywiście najpierw trzeba było wypełnić wniosek. W trakcie żmudnego wypełniania formularzy wyklarował nam się harmonogram naszych działań. Ponieważ nadal mieliśmy jednak blade pojęcie o wypełnianiu wniosków unijnych i opieraliśmy się na wskazówkach z przewodnika po programie "Młodzież w działaniu" oraz naszej zdolności logicznego myślenia, postanowiliśmy to nasze myślenie zweryfikować i tu bardzo pomocne okazło się spotkanie z panią Krystyną Marcinkowską, konsultantką programu "Młodzież w działaniu". Po bardzo bardzo bardzo długiej papierkowej robocie wysłaliśmy nasz wniosek do Narodowej Agencji 1 września 2009. Okazało się jednak, że mieliśmy drobne zamieszanie i ze wzgledów formalnych nasz wniosek nie może zostać przyjęty. Ale postanowiliśmy się nie poddawać, wysłaliśmy wniosek 1 lutego 2010 i udało się ;)

Jako koordynatorka projektu byłam również na szkoleniu Narodowej Agencji w Warszawie, dzięki któremu o wiele sprawniej ogarniam finanse i wszystkie formalności, a reszta "Łowców stereotypów" zajmuje się stroną reporterską. Dzieki takim szkoleniom nagle okazuje się, że w Polsce jest całe mnóstwo osób, które chcą robić coś, żeby tą naszą rzeczywistość trochę pokolorować ;)

-Jakie chciałabyś osiągnąć efekty?

-Ktoś kiedyś powiedział, że mądre dziennikarstwo to takie, które zmusza odbiorcę do zastanowienia, krytycznego myślenia.

Chciałabym, żeby choć jedna osoba, która będzie słuchać naszych programów radiowych, oglądać nasze reportaże telewizyjne, fotografie, czy uczestniczyć w debacie, zweryfikowała swoje poglądy i sterotypy, którymi w końcu każdy z nas się posługuje, bo przekonanie nawet jednej osoby, że Łemko nie jest ksefonobczny i agresywny, że Żyd nie jest skąpy, a Rom nie cygani jest warte wysiłku. Chciałabym też, żeby nikt nie myślał o swoim pochodzeniu kulturowym w kategoriach wstydu.

No cóż... założenie jest proste: mniejszości narodowe to inspiracja, a nie źródło strachu.